Xylitoli nën vëzhgim: ëmbëlsuesi i çamçakëzëve pa sheqer mund të lidhet me një rrezik më të lartë kardiovaskular

Xylitoli gjendet në shumë produkte “pa sheqer”, nga çamçakëzët te ëmbëlsirat, reçelrat, koset, akulloret, pijet dhe disa produkte të higjienës orale. Prej vitesh përdoret si alternativë ndaj sheqerit, por një studim i ri po rikthen vëmendjen te siguria e tij afatgjatë.

Një kërkim i prezantuar në kongresin e fundit të Shoqatës Europiane të Kardiologjisë ka gjetur një lidhje mes niveleve të larta të xylitolit në gjak dhe një probabiliteti më të madh për ngjarje të rënda kardiovaskulare, si infarkti, goditja në tru apo vdekja.

Por ka një detaj shumë të rëndësishëm: studimi është vëzhgues.

Kjo do të thotë se tregon një lidhje statistikore, por nuk provon se xylitoli është shkaku i drejtpërdrejtë i këtyre problemeve.

Gjithashtu, studiuesit matën sasinë e xylitolit në gjak dhe jo thjesht sasinë që pjesëmarrësit konsumonin përmes ushqimeve. Dy gjëra që nuk janë domosdoshmërisht të barabarta.

Çfarë është xylitoli?

Xylitoli është një poliol, i njohur edhe si alkool sheqeri.

Ai nuk merret vetëm nga dieta. Gjendet natyrshëm në sasi shumë të vogla në disa ushqime dhe prodhohet gjithashtu nga vetë organizmi gjatë metabolizmit të glukozës.

Në produktet industriale, megjithatë, mund të shtohet në përqendrime shumë më të larta se ato që gjenden natyrshëm në ushqim.

Përdorimi i tij është rritur pikërisht sepse jep shije të ëmbël duke reduktuar përdorimin e sheqerit.

Studimi me pothuajse 18 mijë persona

Studiuesit analizuan të dhënat e 17 710 personave të përfshirë në dy studime të mëdha afatgjata, Canadian Longitudinal Study on Aging dhe EPIC Norfolk në Mbretërinë e Bashkuar.

Më pas krahasuan pjesëmarrësit me nivelet më të larta të xylitolit në gjak me ata që kishin nivelet më të ulëta.

Në grupin kanadez, i ndjekur për gjashtë vjet, personat me përqendrimet më të larta të xylitolit në gjak kishin një rrezik relativ 57 për qind më të lartë për të përjetuar një nga ngjarjet e analizuara, pra vdekje, infarkt ose goditje në tru.

Lidhja mbeti e pranishme edhe pasi studiuesit morën parasysh faktorë të njohur të rrezikut si mosha, gjinia, duhanpirja, kolesteroli, diabeti dhe hipertensioni.

Në grupin britanik, i ndjekur deri në 30 vjet, diferenca ishte më e vogël, por përsëri e pranishme. Rreziku rezultoi 18 për qind më i lartë te personat me nivelet më të larta.

Studiuesit vunë re gjithashtu një tendencë graduale: me rritjen e niveleve të xylitolit në gjak, rritej edhe shpeshtësia e ngjarjeve kardiovaskulare.

Por kjo nuk do të thotë se një produkt me xylitol rrit me 57 për qind rrezikun për infarkt

Ky është ndoshta sqarimi më i rëndësishëm i gjithë studimit.

Shifra 57 për qind nuk do të thotë se kush ha çamçakëz me xylitol ka automatikisht 57 për qind më shumë mundësi të pësojë infarkt apo goditje në tru.

Ajo përshkruan ndryshimin relativ të rrezikut mes dy grupeve të njerëzve, të ndarë sipas përqendrimit të xylitolit në gjak.

Studimi nuk mat drejtpërdrejt efektin e një sasie të caktuar të xylitolit të konsumuar në dietë.

Pse studiuesit po e analizojnë kaq shumë këtë ëmbëlsues?

Interesi nuk ka lindur vetëm nga ky studim.

I njëjti grup kërkimor kishte publikuar në vitin 2024 një tjetër studim në “European Heart Journal”, ku xylitoli ishte lidhur me një rrezik më të lartë kardiovaskular te persona që tashmë konsideroheshin në rrezik të shtuar.

Eksperimentet e asaj kohe sugjeruan edhe një mekanizëm të mundshëm biologjik: xylitoli mund të rrisë reaktivitetin e trombociteve, qelizat e gjakut që marrin pjesë në formimin e mpiksjeve.

“Në studimet tona të mëparshme kemi treguar se xylitoli mund të rrisë aftësinë e trombociteve për të formuar mpiksje”, shpjegoi Marco Witkowski nga Charité University Hospital në Berlin, një nga autorët e studimit të ri.

Kërkimi i fundit synoi pikërisht të kuptonte nëse kjo lidhje mund të shihej edhe në një popullatë më të gjerë dhe gjatë periudhave shumë më të gjata.

Megjithatë, autorët vetë theksojnë se rezultatet nuk janë një verdikt përfundimtar.

“Rezultatet tona afatgjata në popullatën e përgjithshme tregojnë sa pak dimë ende për sigurinë kardiovaskulare të xylitolit dhe se nevojiten studime të tjera, veçanërisht ndërsa sasia e tij në produkte vazhdon të rritet”, tha Witkowski.

Kjo nuk do të thotë se duhet t’i rikthehemi sheqerit

Ekspertët paralajmërojnë edhe kundër një interpretimi tjetër të gabuar: rezultatet nuk duhet të përdoren si arsye për të konsumuar më shumë sheqer.

Dan Atar, anëtar i komitetit të komunikimit të Shoqatës Europiane të Kardiologjisë dhe jo pjesë e studimit, kujtoi se në studimet vëzhguese është shumë e vështirë të provohet një marrëdhënie shkak pasojë.

Nga ana tjetër, dietologia Dell Stanford nga British Heart Foundation theksoi se kërkimi tregon vetëm një lidhje mes niveleve të larta të xylitolit në gjak dhe ngjarjeve kardiovaskulare, jo se xylitoli i ka shkaktuar drejtpërdrejt ato.

Pra, për momentin, mesazhi nuk është “xylitoli është i rrezikshëm” dhe as “kthehuni te sheqeri”.

Mesazhi është më i thjeshtë: kemi ende shumë për të kuptuar.

Deri atëherë, një qasje e arsyeshme është moderimi. Produktet pa sheqer nuk janë automatikisht të shëndetshme vetëm sepse nuk përmbajnë sheqer, ashtu si një studim i vetëm nuk mjafton për të shpallur një përbërës të dëmshëm.

Në ushqyerje, si gjithmonë, rëndësi ka tabloja e përgjithshme: sa shpesh i konsumojmë këto produkte, në çfarë sasie dhe çfarë vendi zënë në dietën tonë të përditshme.