Si ta menaxhosh ankthin e rikthimit në punë dhe si ta kalosh “post vacation blues”?

Paradoksi i çuditshëm i të pasurit nevojë për pushime pas pushimeve ka edhe një emër: post vacation blues, ose sindroma e rikthimit. Është ajo gjendje që na kap kur kthehemi nga pushimet dhe, në vend që të ndihemi të çlodhur, dukemi edhe më të lodhur se më parë.

Shqetësimi që vjen pas pushimeve nuk është vetëm çështje personale. Në njëfarë mënyre, ai tregon edhe mënyrën si shoqëria jonë e organizon kohën, punën dhe madje vlerën që i japim vetes. Edhe pushimi është kthyer në një formë performance: duhet të shkëputesh, por të jesh i arritshëm; duhet të relaksohesh, por edhe të përjetosh sa më shumë gjëra; duhet të pushosh, por edhe ta dokumentosh pushimin në rrjete sociale.

Para nisjes kalojmë net duke ndërtuar itinerare, duke kërkuar vendet më të fshehta, restorantet që “duhen provuar patjetër”, festat më të mira, aktivitetet për fëmijët ose thjesht duke ëndërruar disa ditë pa detyrime e afate. Pastaj më në fund nisemi. Por koha ikën shpejt dhe, pikërisht kur trupi nis të mësohet me ritmin e ngadaltë, vjen momenti për të mbyllur valixhet dhe për t’u kthyer.

Për mendjen dhe trupin, ky ndryshim i menjëhershëm mund të jetë një tronditje e vogël dhe mund të kërkojë disa ditë, ndonjëherë edhe më shumë, për t’u përshtatur. Psikologu dhe psikoterapisti Giuseppe Iannone, i specializuar në trajtimin e ankthit dhe panikut, shpjegon se kjo gjendje është më e zakonshme nga sa mendojmë.

Çfarë është post vacation blues?

Post vacation blues, i njohur edhe si sindroma e rikthimit, është një reagim i përshtatjes nga ritmet më të lira dhe më të qeta të pushimeve te ritmi më intensiv i përditshmërisë dhe punës.

Gjatë pushimeve kemi më pak detyrime, më shumë kohë për veten dhe në shumë raste shkëputemi nga mendimet që na shoqërojnë gjatë vitit. Kur përballemi sërish me realitetin dhe kuptojmë se pushimet e ardhshme mund të jenë shumë larg, mund të shfaqet një ndjesi lodhjeje dhe parehatie.

Kjo mund të shoqërohet me melankoli, vështirësi për t’u përqendruar, ankth, irritim, trishtim dhe apati.

Cilat janë shenjat më të zakonshme?

Sipas Iannone, post vacation blues nuk është një çrregullim psikologjik në vetvete, por një reagim relativisht i zakonshëm ndaj kalimit nga një periudhë lirie dhe kënaqësie te rikthimi i detyrimeve.

Në planin emocional mund të shfaqen trishtim, nervozizëm, mungesë motivimi, vështirësi për t’u përqendruar, mërzi, nostalgji për ditët që sapo kaluan dhe ajo ndjesia se papritur rutina është bërë shumë më e rëndë.

Në planin fizik mund të shfaqen lodhje, përgjumje, çrregullime të gjumit, tension muskulor, dhimbje koke dhe një ndjesi e përgjithshme rraskapitjeje. Shpesh, si mendja ashtu edhe trupi po reagojnë thjesht ndaj ndryshimit të ritmit.

Si mund ta parandalojmë ose ta lehtësojmë?

Strategjia e parë është të mos kalojmë nga pushimet direkt në ritmin maksimal të punës. Kur është e mundur, është mirë të kthehemi në shtëpi disa ditë përpara fillimit të punës, në mënyrë që gjumi, ushqyerja dhe oraret e përditshme të kenë kohë të stabilizohen.

Po aq e rëndësishme është të mos e mbushim menjëherë axhendën me detyrime. Rikthimi gradual, aktiviteti fizik, gjumi i rregullt dhe ruajtja e disa momenteve të këndshme gjatë javës e bëjnë më pak brutal kontrastin mes pushimeve dhe rutinës.

Një tjetër gabim është ta shohim fundin e pushimeve si fundin e mirëqenies. Gjërat që na kanë bërë mirë gjatë pushimeve nuk kanë pse të zhduken sapo kthehemi: mund të vazhdojmë të takojmë njerëz, të kalojmë kohë jashtë, të merremi me sport, të kultivojmë interesa personale dhe të krijojmë hapësira të vogla pushimi edhe gjatë javës.

Në këtë kuptim, rikthimi mund të bëhet një pyetje më e rëndësishme se vetë pushimi: çfarë nga ajo jetë që na bëri të ndihemi mirë mund ta fusim edhe në përditshmëri?

Kur post vacation blues mund të tregojë diçka më serioze?

Në përgjithësi kjo gjendje duhet të jetë kalimtare. Nëse trishtimi, irritimi, lodhja, mungesa e motivimit apo vështirësia për të ndier kënaqësi vazhdojnë për disa javë dhe fillojnë të ndikojnë seriozisht në jetën e përditshme, nuk është mirë t’ia atribuojmë automatikisht gjithçka kthimit nga pushimet.

Mund të ketë një vështirësi që ka ekzistuar edhe më parë, por që gjatë pushimeve është zbutur përkohësisht dhe rikthehet sapo rifillon rutina. Në raste të tilla, mund të jetë e dobishme të flitet me një profesionist për të kuptuar më qartë se çfarë po ndodh.

Po sikur problemi të mos jenë pushimet, por jeta ku po kthehemi?

Kjo është ndoshta pjesa më interesante e gjithë fenomenit. Post vacation blues mund të jetë sinjal se jeta jonë e përditshme ka një nivel tepër të lartë mbingarkese mendore ose se e kemi shumë të vështirë të shkëputemi realisht.

Ndonjëherë pushimet funksionojnë si një pauzë nga presioni. Vetëm kur largohemi nga angazhimet kuptojmë sa të lodhur kemi qenë. Nëse sapo kthehemi rikthehen menjëherë tensioni, nervozizmi, pagjumësia, mendimet e pandërprera për punën dhe paaftësia për t’u shkëputur, atëherë pyetja nuk duhet të jetë vetëm: “Si të ndihem sërish sikur jam me pushime?”

Pyetja më e dobishme mund të jetë: “Çfarë në jetën time të përditshme po më kërkon të ndryshojë?”

Edhe mënyra si pushojmë ka rëndësi. Nëse gjatë pushimeve vazhdojmë të kontrollojmë email-et, mesazhet e punës dhe të mendojmë vazhdimisht për angazhimet që na presin, trupi mund të jetë në plazh, por mendja vazhdon të jetë në zyrë. Dhe kështu rikuperimi i vërtetë bëhet shumë më i vështirë.

Në të njëjtën kohë, edhe pushimet janë kthyer në një “to do list”: vende që duhen parë, restorante që duhen provuar, foto që duhen bërë, momente që duhen postuar. Edhe aty përfundojmë duke ndjekur objektiva.

Prandaj, ndoshta nuk kemi nevojë për “pushime nga pushimet”. Kemi nevojë të rimësojmë çfarë do të thotë vërtet të pushosh: pa laptop, pa ankthin për të qenë produktiv, pa nevojën për të treguar se sa mirë po kalojmë.

Sepse nëse pushimet na bëjnë mirë kryesisht sepse më në fund arrijmë të marrim frymë, ndërsa kthimi në rutinë na mbyt menjëherë, ndoshta mesazhi më i rëndësishëm nuk ka të bëjë fare me pushimet.

Ka të bëjë me jetën nga e cila kemi kaq shumë nevojë të largohemi.