Si t’ua shpjegojmë fëmijëve politikën dhe dramat e botës? A ekziston vërtet një mënyrë e duhur?

Në një epokë algoritmesh, feed-esh të personalizuara dhe dezinformimi, t’u shpjegosh fëmijëve çfarë po ndodh në botë është bërë më e vështirë se dikur. Jo vetëm sepse realiteti është më kompleks, por sepse sot prindërit dhe fëmijët nuk jetojnë domosdoshmërisht më brenda të njëjtit univers informacioni.

Shkrimtarja Arianna Giorgia Bonazzi e nis nga një vëzhgim shumë i thjeshtë: fëmijët nuk na bëjnë domosdoshmërisht pyetje të sofistikuara për zgjedhjet, partitë apo ligjet elektorale. Shpesh, përkundrazi, arrijnë në adoleshencë pa pasur një ide të qartë për koncepte politike e shoqërore që dikur hynin natyrshëm në jetën e përditshme.

Kur ishim fëmijë, shkruan ajo, informacioni ishte më i përbashkët. Familja hante darkë me televizorin ndezur dhe lajmet hynin në shtëpi pa pasur nevojë t’i kërkoje.

Para një pjate me supë dëgjoje për rënien e Murit të Berlinit, Luftën e Gjirit apo skandalet politike të kohës. Të rriturit dhe fëmijët shihnin pak a shumë të njëjtat lajme dhe, pavarësisht bindjeve, kishin një realitet të përbashkët për të diskutuar.

Sot secili ka ekranin e vet.

Prindërit bëjnë scroll në telefonat e tyre, fëmijët kanë algoritmet e tyre dhe është krejt e mundur që dy njerëz që jetojnë në të njëjtën shtëpi të ekspozohen çdo ditë ndaj dy realiteteve krejt të ndryshme.

Mund të arrish në moshë madhore pa hasur thuajse kurrë një temë politike të caktuar, thjesht sepse algoritmi nuk ta ka servirur.

Dhe prindërit vetë janë shpesh po aq të hutuar.

Si shpjegohet politika sot?

Dikur ndarjet dukeshin më të lexueshme. Sot ka politikanë të majtë me ide që tradicionalisht konsiderohen të djathta dhe anasjelltas. Ka populizma, qeveri teknike, nacionalizma, luftëra, krizë klimatike, inteligjencë artificiale.

Ndërkohë, debatet politike të përditshme shpesh përqendrohen te aleancat, emrat, strategjitë elektorale apo konfliktet e brendshme të partive.

Dhe lind pyetja: si mund t’i bësh një fëmije të interesohet për të gjitha këto?

Ndoshta duke mos nisur nga partitë.

Por nga historitë e mëdha.

Nga ndryshimi klimatik. Nga inteligjenca artificiale. Nga lufta. Nga migracioni. Nga varfëria. Nga ajo që ndodh me të drejtat e njerëzve dhe me mënyrën si organizohet një shoqëri.

Sepse politika, përpara se të jetë emra partish, është mënyra si vendosim të jetojmë së bashku.

Për t’ua shpjeguar fëmijëve duhet ta kuptojmë vetë më mirë

T’u flasësh fëmijëve për botën kërkon më shumë përgatitje sesa t’ua shpjegosh të rriturve.

Me të rriturit mund të fshihesh pas fjalëve abstrakte dhe formulimeve të përgjithshme.

Me një fëmijë jo.

Një fëmijë mund të pyesë: Pse në qershor janë 35 gradë? Pse ka luftë? Pse disa njerëz nuk kanë ujë? Kush vendos çfarë mund të bëjë inteligjenca artificiale? Pse një vend sulmon një tjetër?

Dhe shumë shpejt e kupton nëse ti vetë e ke kuptuar vërtet përgjigjen.

Për këtë arsye, të flasësh me fëmijët për krizën klimatike mund të ketë më shumë vlerë sesa thjesht t’u thuash të përdorin një shishe uji të ripërdorshme.

Jo sepse gjestet individuale nuk kanë rëndësi, por sepse është e rëndësishme që ata të kuptojnë çfarë po ndodh, pse po ndodh dhe çfarë mund të ndodhë më tej.

Në mungesë të një bisede të tillë, informacioni mund të mos mbërrijë kurrë.

Ose, akoma më keq, mund të mbërrijë dezinformimi para tij.

Problemi është se këto nuk janë histori të bukura para gjumit.

Disa prej tyre krijojnë ankth.

Atëherë sa duhet t’u tregojmë?

Këtu qëndron edhe dilema më e madhe.

Prindërimi shpesh trajtohet sikur një nga detyrat e tij kryesore është t’i mbrojë fëmijët nga realiteti.

Në filmin C’mon C’mon të Mike Mills, një personazh lexon një fragment nga libri Mothers: An Essay on Love and Cruelty, ku thuhet se kultura ua ngarkon nënave detyrën pothuajse të pamundur për ta paraqitur botën si të ndritshme, të pafajshme dhe të sigurt, pavarësisht gjithë konflikteve që ekzistojnë brenda saj.

Por a duhet vërtet t’ua pikturojmë fëmijëve të ardhmen vetëm në këtë mënyrë?

Disa autorë që shkruajnë libra shkencorë për fëmijë shmangin qëllimisht fjalë si “zhdukje”, për të mos i frikësuar.

Nga ana tjetër, brezat e mëparshëm janë rritur duke dëgjuar për luftën bërthamore, Çernobilin dhe skenarët më të errët të Luftës së Ftohtë.

As fshehja e realitetit, as katastrofizmi nuk duket se janë përgjigjja.

Fëmijët nuk kanë nevojë për një botë artificialisht të ëmbëlsuar. Por as për barrën emocionale të një të rrituri.

Të thuash të vërtetën pa ua hequr shpresën

Ndoshta sfida është kjo: të mos u thuash se gjithçka do të shkojë mirë, por as se gjithçka është e destinuar të shkojë keq.

Historia nuk ecën në vijë të drejtë.

Nuk ka një ligj që thotë se njerëzimi përmirësohet vazhdimisht. Por nuk ka as një ligj që thotë se gjithçka duhet domosdoshmërisht të degradojë.

Ka periudha regresi, por ka edhe kthesa që askush nuk i kishte parashikuar.

Dhe kjo është ndoshta një nga gjërat më të rëndësishme që mund t’u thuhet fëmijëve për të ardhmen: ajo nuk është e shkruar.

Mund të ndryshojë.

Brezi që sot është fëmijë mund të ketë një marrëdhënie krejt tjetër me teknologjinë, konsumin dhe politikën.

Mund të lodhet nga telefonat, njoftimet dhe algoritmet.

Mund të refuzojë idenë që çdo pjesë e jetës duhet të gjurmohet, monitorohet dhe kthehet në të dhëna.

Mund ta përdorë inteligjencën artificiale ndryshe nga ne.

Mund të vendosë se nuk dëshiron më të konsumojë të njëjtat sasi energjie, uji, mishi apo burimesh.

Sepse njerëzit e së ardhmes nuk jemi ne.

Janë ata.

Atëherë cili është roli i prindit?

Ndoshta jo t’u japë fëmijëve një paketë bindjesh të gatshme.

As t’u thotë kë duhet të votojnë një ditë.

Por t’u japë mjetet për të kuptuar.

T’u mësojë të pyesin: Kush po ma thotë këtë? Nga vjen ky informacion? Çfarë interesi ka pas tij? Çfarë faktesh mungojnë? A ka një burim tjetër që thotë diçka ndryshe?

T’u tregojë se mund të ndryshosh mendim kur ndryshojnë faktet.

Se mund të mos jesh dakord me dikë pa e konsideruar armik.

Se politika nuk është vetëm televizion, zgjedhje apo slogane, por edhe klima, shkolla, puna, teknologjia, lufta, energjia dhe të drejtat.

Dhe mbi të gjitha, t’u tregojë një realitet mjaftueshëm të vërtetë sa për t’i përgatitur për botën, por jo aq fatalist sa t’i bindë se nuk kanë asnjë fuqi për ta ndryshuar.

Sepse ndoshta qëllimi nuk është t’i rrisim duke u thënë se bota është e sigurt.

Por duke u mësuar se, edhe kur nuk është, ajo mund të kuptohet, të diskutohet dhe ndonjëherë edhe të ndryshohet.