Rregulli skandinav i 85%: sekreti për të mos u stresuar në punë dhe për të pasur energji edhe në fund të ditës

Nuk është rastësi që, vit pas viti, vendet skandinave vazhdojnë të zënë vendet e para në renditjen e shteteve më të lumtura në botë, të hartuar me kontributin e Qendrës së Kërkimeve për Mirëqenien të Universitetit të Oksfordit dhe Rrjetit të Kombeve të Bashkuara për Zgjidhjet e Zhvillimit të Qëndrueshëm. Në vitin 2025, Finlanda zuri sërish vendin e parë, e ndjekur nga Islanda. Ndërsa Danimarka, Suedia dhe Norvegjia u renditën mes dhjetë vendeve më të lumtura të planetit.

Lumturia është një gjendje që vështirë të përkufizohet dhe nuk ka një formulë magjike për ta arritur. Megjithatë, një nga elementet që i bashkon këto vende është vëmendja e veçantë ndaj mirëqenies së përditshme: kontakti me natyrën, leximi dhe përpjekja për të gjetur ekuilibrin mes punës dhe jetës private. Ndërkohë që kultura e punës së tepruar dhe ideja se suksesi është drejtpërdrejt në përpjesëtim me produktivitetin janë përhapur në mbarë botën, në vendet skandinave përpiqen t’i ruajnë çastet e vogla të qetësisë gjatë ditës.

Por si bëhet kjo konkretisht? Një nga mënyrat për ta zbatuar këtë filozofi mirëqenieje, që na fton të ngadalësojmë ritmin, është i ashtuquajturi “rregulli i 85%”. Sipas tij, nuk është e nevojshme të japim gjithmonë maksimumin për ta bërë mirë punën tonë. Qëllimi është të mësojmë t’i përdorim energjitë me masë, në vend që t’i shterojmë gjatë ditës, në mënyrë që në mbrëmje të kemi ende fuqi për t’iu kushtuar edhe gjërave që na bëjnë mirë.

Ja në çfarë konsiston ky rregull dhe përse zbatimi i tij mund të përmirësojë jo vetëm mirëqenien, por edhe rendimentin në punë.

Çfarë është rregulli i 85%?
Siç shpjegon Nordwise, një platformë kushtuar mënyrës nordike të jetesës, rregulli i 85% është një parim që synon të shmangë rraskapitjen nga puna, të njohur si “burnout”, dhe të na ndihmojë t’i ruajmë energjitë në afat të gjatë.

Ideja është e thjeshtë: ta bëjmë mirë punën, pa shteruar të gjitha fuqitë fizike dhe mendore që kemi në dispozicion.

“Bëje mirë punën tënde, por mos i shtero kurrë plotësisht energjitë”, shkruhet në platformë. “Puno me 85% të kapaciteteve të tua. Duke ruajtur me vetëdije një pjesë të energjisë, mbron sistemin nervor dhe mban forcat e nevojshme për ta shijuar pjesën tjetër të ditës.”

Kështu, ai 15% që zgjedhim të mos ia kushtojmë punës bëhet një rezervë për çaste të tjera të përditshmërisë: për të kaluar kohë me familjen, për të përgatitur darkën, për të lexuar apo për të bërë një bisedë të këndshme. Pra, nuk bëhet fjalë që të angazhohemi më pak si qëllim më vete, por që të mos i përqendrojmë të gjitha energjitë në një veprimtari të vetme, duke harruar pjesën tjetër të ditës.

Përse ta zbatojmë rregullin e 85%?
Rregulli i 85% na fton të vëmë në pikëpyetje një ide tashmë të rrënjosur thellë: se për të arritur rezultate të mira, duhet të japim gjithmonë maksimumin. Kjo bindje mund të kthehet në një burim të vazhdueshëm stresi, sidomos kur presim nga vetja rezultate të larta në çdo fushë të jetës.

Më pak stres…
Përpjekja për të qenë gjithmonë në maksimum nuk na lodh vetëm fizikisht dhe mendërisht. Ajo mund ta mbajë sistemin nervor në gjendje alarmi, sikur trupi të duhej të përgatitej vazhdimisht për të përballuar një kërcënim. Kjo gjendje ndikon në ndjesinë e lodhjes edhe kur, në dukje, nuk po bëjmë asgjë.

Siç shpjegon psikologia María Jesús Álava: “Edhe kur jemi ulur dhe në dukje nuk po bëjmë asgjë, lodhja që grumbullojmë mund të jetë e krahasueshme me atë që do të ndienim pasi të kishim vrapuar për orë të tëra në të përpjetë, pa u ndalur.”

Ajo shton: “Kur vazhdojmë të mendojmë pa pushim për diçka që na shqetëson, organizmi ynë gjendet nën stres të fortë: muskujt janë të tendosur, zemra rreh më shpejt, marrim frymë më shpejt se zakonisht dhe mund të kalojmë në hiperventilim. Në fund, jemi të rraskapitur, në kuptimin e plotë të fjalës.”

…më shumë energji
Përkundrazi, kur mësojmë t’i përdorim energjitë me masë, arrijmë t’i ruajmë edhe për veprimtaritë që kanë rëndësi jashtë punës. Ky është një parim që e mbështesin shumë psikologë dhe ekspertë të produktivitetit, sepse pritshmëria për të dhënë gjithmonë maksimumin mund të dëmtojë jo vetëm mirëqenien, por edhe aftësinë për të punuar me efektivitet.

Të mos japësh 100% nuk do të thotë të dorëzohesh
Sigurisht, ndryshimi i këndvështrimit nuk është gjithmonë i lehtë. Nëse e kemi përvetësuar idenë se çdo detyrë duhet kryer duke dhënë më të mirën e mundshme, pranimi se nuk do të japim 100% mund të na duket si një formë dorëzimi.

Por, siç sqaron psikologia Marta Calderero, është pikërisht e kundërta: “Është një strategji për ta ruajtur mirëqenien emocionale në afat të gjatë, jo një shenjë dorëzimi. Truri nuk është i ndërtuar për të dhënë vazhdimisht rezultate të shkëlqyera në disa fusha të jetës njëherësh.”

Ajo vijon: “Megjithatë, si shoqëri, e kemi normalizuar këtë nivel pritshmërish. Rendimenti që mund të ruajmë në afat të gjatë nuk është i njëtrajtshëm dhe nuk mund të jetë gjithmonë në maksimum: funksionimi ynë psikologjik ndjek cikle, ku periudhat me intensitet të lartë ndërthuren me të tjera, gjatë të cilave duhet ta ruajmë ritmin pa e sforcuar veten. Pritshmëria për të jetuar gjithmonë në maksimum na çon drejt rraskapitjes përpara se të na çojë drejt suksesit.”

Pra, çështja është të mësojmë të dallojmë cilat veprimtari kërkojnë vërtet një përkushtim të jashtëzakonshëm dhe cilat mund t’i kryejmë pa synuar përsosmërinë.

“Të zgjedhësh me vetëdije të mos japësh 100% në detyrat që nuk e kërkojnë këtë është një formë inteligjence emocionale, por edhe shprehje e vetëvlerësimit. Do të thotë të njohësh vlerën e energjive të tua dhe të kuptosh se jo gjithçka meriton të njëjtin nivel përkushtimi”, përfundon Calderero.

Tri mënyra skandinave për t’u shkëputur vërtet pas punës
Të zbatosh rregullin e 85% nuk do të thotë vetëm të shmangësh stresin në punë. Do të thotë edhe të mësosh të mos e shohësh kohën e lirë si një pushim që mund t’ia lejosh vetes vetëm pasi t’i kesh përfunduar të gjitha detyrimet.

Në filozofinë nordike, mirëqenia ushqehet çdo ditë përmes ritualeve të vogla që na ndihmojnë të ngadalësojmë ritmin dhe të gjejmë hapësirë për veten, pa pritur fundjavën. Ja tri zakone që mund t’i provoni për t’i kaluar më qetë orët pas punës.

1. Ndërroni rrobat
Të vishni rroba të rehatshme sapo të ktheheni në shtëpi mund t’ju ndihmojë ta lini pas ditën e punës. Siç shpjegon Calderero, edhe veshjet i dërgojnë sinjale trurit: ndërrimi i tyre krijon një ndarje, fizike dhe simbolike, mes punës dhe kohës që ia kushtojmë vetes.

Ky gjest i thjeshtë mund të bëhet hapi i parë drejt një rutine më të qetë në mbrëmje.

2. Shmangni gjendjen “zombi”
Pas një dite të ngarkuar, të merrni telefonin dhe të filloni të shfletoni rrjetet sociale pa e kuptuar sa kohë po kalon mund t’ju duket si një mënyrë për t’u shkëputur. Në të vërtetë, ky veprim automatik rrezikon t’u marrë kohë pikërisht atyre veprimtarive që ju ndihmojnë të rifitoni energjitë.

Për ta ndërprerë këtë zakon, mund të aktivizoni modalitetin e pushimit në telefon, ta lini atë larg vetes dhe t’i kushtoheni diçkaje që e angazhon në mënyrë aktive mendjen ose trupin: të përgatitni darkën, të lexoni apo të bëni pak aktivitet fizik.

Kufizimi i përdorimit të telefonit në mbrëmje mund të jetë i dobishëm edhe për gjumin. Sipas ekspertes së neuroshkencës Marta Romo, drita blu e ekranit mund t’i ulë me 55% nivelet e melatoninës para se të shtrihemi për të fjetur, duke ndërhyrë në mekanizmat që rregullojnë gjumin.

3. Krijoni “ishuj drite” në shtëpi
Një tjetër zakon i frymëzuar nga kultura nordike është krijimi i të ashtuquajturve “ishuj drite”: kënde të shtëpisë me ndriçim të ngrohtë e të butë, të menduara për të krijuar qetësi.

Për ta rikrijuar këtë atmosferë në hapësirat e pushimit, mund të zgjidhni llamba që e drejtojnë dritën poshtë dhe poça me tone të ngrohta e të buta.

Edhe ndezja e një qiriu në dhomën e ndenjjes mund të bëhet një ritual i vogël i mbrëmjes. Qëllimi nuk është t’i shtoni një detyrë tjetër listës së gjërave që duhen bërë, por të krijoni kushtet për ta ngadalësuar ritmin dhe për ta shijuar kohën që keni në dispozicion.

Sepse, në fund të fundit, të ruani një pjesë të energjive do të thotë t’i jepni vetes mundësinë për ta jetuar plotësisht edhe pjesën e ditës që vjen pas punës.