Rilexova "Arsye dhe ndjenjë" në moshë të rritur dhe kuptova se të rritesh do të thotë të zgjedhësh

Ta rilexosh «Arsye dhe ndjenjë» të Jane Austen në moshë të rritur është edhe më tërheqëse sesa kur, si vajza të reja, dashuroheshim pas Marianne-s dhe psherëtinim për Willoughby-n. Sot, nga faqet e këtij romani të pavdekshëm, si të gjashtë romanet e Austen-it, bie në sy mbi të gjitha vëmendja që autorja dhe personazhet e saj i kushtojnë parasë: materializmi i tyre i palëkundur, kaq modern.

«Arsye dhe ndjenjë» nis me një trashëgimi të mohuar: pas vdekjes së kryefamiljarit, një e ve dhe tri vajzat e saj humbasin shtëpinë dhe jetën e rehatshme. Përpara se të dashurohen e të gjejnë bashkëshort, i vetmi fat i mundshëm në atë kohë për vajzat e shtresës së tyre shoqërore, motrat Dashwood detyrohen të bëjnë llogaritë.

Austen e di se, në një shoqëri të ndarë pamëshirshëm në klasa, dashuria nuk është kurrë vetëm çështje zemre. Është edhe çështje të ardhurash, pajash, e së drejtës për të pasur një shtëpi. Mënyra si e sheh shoqërinë ka diçka që të kujton Marksin.

Por revolucioni i saj është një tjetër. Austen e dinte mirë se jetonte në një shoqëri patriarkale dhe nuk shtiret sikur ishte ndryshe. Megjithatë, ajo refuzon t’i rrëfejë heroinat e saj si viktima.

Elinor dhe Marianne vuajnë, gabojnë, tradhtohen, por zgjedhin: kujt t’i besojnë, çfarë të mos falin, si ta jetojnë jetën. Kërkojnë diçka deri atëherë të padëgjuar: të jenë të lumtura dhe të jenë vetë protagoniste të kësaj lumturie.

Elinor me mençurinë e saj, Marianne me pasionin: nuk janë dy modele që konkurrojnë me njëri-tjetrin, por dy mënyra për t’u rritur. Romani i vendos në dialog, derisa ato fillojnë të ndikojnë te njëra-tjetra.

Pikërisht këtu lind romani i formimit me protagoniste vajza, siç argumenton Liliana Rampello, e cila ka përgatitur vëllimin kushtuar Austen-it në koleksionin «Meridiani» dhe ka shkruar parathënien e botimit të ri ekonomik të veprave të saj në serinë «Oscar Mondadori».

Vajzat e letërsisë mësonin të shpëtonin veten; me Austen-in mësojnë të njohin veten.

Ta rilexosh sot nuk është nostalgji. Është t’i kujtosh vetes se liria nis kur kërkon të drejtën për të zgjedhur.

Pa harruar se eleganca e prozës së Jane Austen dhe humori i saj i parezistueshëm e bëjnë leximin e veprave të saj një kënaqësi të rrallë, në çdo moshë të jetës sonë.