Punëtorët protestojnë në Bangladesh: ja pse kjo çështje prek drejtpërdrejt edhe Europën

Veshjet e gatshme për shitje përbëjnë pjesën dërrmuese të eksporteve të Bangladesh-it, por punëtorët që i prodhojnë vazhdojnë të paguhen me rroga që mezi u sigurojnë mbijetesën. Vendi që pak vite më parë u kthye në laboratorin politik të Gjeneratës Z, sot po bëhet terreni ku po testohet një fazë e re dhe më e pasigurt e globalizimit.

Ajo që po ndodh në Bangladesh nuk është vetëm një histori aziatike. Është edhe një histori europiane, sepse punëtorët që po protestojnë prodhojnë një pjesë të madhe të veshjeve që përfundojnë në dyqanet e Bashkimit Europian.

Produktet RMG, shkurtimi për ready-made garments, pra veshje të gatshme për shitje, përfaqësojnë 80,6 për qind të eksporteve të vendit. Pothuajse gjysma e tyre, 47,9 për qind, drejtohet pikërisht drejt tregut europian.

Nëse ndalen punëtorët e industrisë së modës, ndalet edhe ekonomia e Bangladesh-it.

Kërkojnë më shumë se dyfishimin e pagave
Për momentin, protesta është pezulluar. Qeveria ka ngritur një komision që do të shqyrtojë kërkesat e punëtorëve, pas disa ditësh përplasjesh të dhunshme. Gjatë protestave humbi jetën edhe një punëtor, Toufiq Hossain.

Në pamje të parë, kërkesa e protestuesve mund të duket ekstreme: ata kërkojnë që paga mujore të rritet nga 12.500 në 30 mijë taka, një shtim prej 140 për qind.

Por 30 mijë taka janë vetëm rreth 216 euro në muaj.

Bangladesh-i mbetet një vend i varfër, megjithëse ekonomia e tij po rritet me ritëm relativisht të shpejtë. Rritja ekonomike përllogaritet në 3,6 për qind, por inflacioni ka arritur në 8,7 për qind.

Kur çmimet rriten më shpejt se pagat, pasojat ndihen kudo. Në një vend të pasur, kjo mund të ndikojë te vota dhe të rrëzojë qeveri. Në një vend ku pagat mjaftojnë vetëm për të mbijetuar, mund të shkaktojë një revoltë shoqërore.

Rana Plaza dhe premtimet e pambajtura plotësisht
Bota u ndërgjegjësua për kushtet e punëtorëve të tekstilit në Bangladesh pas tragjedisë së Rana Plaza-s.

Në vitin 2013, kompleksi i madh ku prodhoheshin veshje me kosto të ulët u shemb, duke vrarë rreth 1.100 njerëz.

Proceset gjyqësore ende nuk kanë përfunduar. Ndërkohë, kompanitë perëndimore që porosisnin prodhimin u përpoqën të shpëtonin reputacionin e tyre, duke premtuar më shumë siguri për punëtorët.

Disa rezultate janë arritur, edhe falë presionit të organizatave humanitare dhe konsumatorëve perëndimorë. Por për pagat ka ndryshuar shumë pak.

Nëse një bluzë i paguhet prodhuesit vendas vetëm dy ose tre dollarë, është e qartë se punëtorit do t’i mbetet një pjesë minimale.

Sot, qeveria duhet të ndërmjetësojë mes pronarëve të fabrikave dhe punëtorëve. Por edhe nëse kërkesat e protestuesve pranohen, problemi nuk përfundon aty.

A do të largohen markat nga Bangladesh-i?
Pyetja e madhe është se çfarë do të bëjnë kompanitë perëndimore nëse kostot e prodhimit rriten.

A do të vazhdojnë të prodhojnë në Bangladesh, duke pranuar paga më të larta dhe çmime pak më të mëdha? Apo do të zhvendosen në vende të tjera, ku puna vazhdon të kushtojë më pak?

Markat që prodhojnë në Bangladesh i shesin veshjet e tyre në tregjet europiane dhe ndërkombëtare me çmime relativisht të ulëta. Një rritje e ndjeshme e kostove mund të ndikojë edhe në çmimin përfundimtar.

Dhe këtu lind një tjetër kontradiktë.

Konsumatori europian mund të jetë i ndjeshëm ndaj kushteve të punëtorëve bengalezë, por njëkohësisht mund të mos ketë mundësi ekonomike të blejë veshje më të shtrenjta.

Pra, e gjithë industria mbështetet mbi një ekuilibër të brishtë: kërkojmë rroba të lira, por çmimin e ulët shpesh e paguan dikush tjetër me punën e tij.

Nga revolta e Gjeneratës Z te kriza e re e globalizimit
Në vitin 2024, Bangladesh-i u kthye në një laborator politik të Gjeneratës Z.

Protestat e studentëve çuan në largimin e udhëheqëses autoritare Sheikh Hasina dhe hapën një proces tranzicioni demokratik.

Sot, vendi po bëhet përsëri një eksperiment, këtë herë ekonomik.

Tensionet gjeopolitike, inflacioni dhe rritja e kostove po vënë në krizë një nga premtimet bazë të globalizimit: se prodhimi për tregjet e pasura do t’i ndihmonte vendet e varfra të dilnin gradualisht nga varfëria.

Por nëse rritja ekonomike nuk përkthehet në paga dinjitoze, në siguri dhe në një jetë më të mirë për ata që prodhojnë, atëherë ai premtim mbetet i paplotë.

Protesta e punëtorëve në Bangladesh nuk është larg nesh. Ajo ndodhet në etiketat e veshjeve që blejmë, në çmimin që paguajmë dhe në sistemin ekonomik që na ka mësuar të kërkojmë gjithmonë më shumë, por gjithmonë më lirë.