“Nuk kam përdorur kurrë ChatGPT. Jam e vetmja?”

Nga Elle Italia

Dikur ishte Google. Pastaj Facebook, Instagram, TikTok. Sot është ChatGPT.

Ka hyrë aq natyrshëm në përditshmëri, sa bisedat mes miqsh shpesh përfundojnë me një: “Prit, po e pyes ChatGPT”. Dhe ata që ende nuk e kanë përdorur, ose që zgjedhin me vetëdije të mos e përdorin, kanë filluar të ndihen pothuajse si pakicë.

Por ndërsa kemi normalizuar faktin që flasim me inteligjencën artificiale për punën, marrëdhëniet, shëndetin, recetat apo dilemat e jetës së përditshme, dy pyetje vazhdojnë të mbeten të hapura: sa kushton e gjithë kjo për planetin dhe çfarë po i bën mënyrës sonë të lidhemi emocionalisht?

Sa ujë konsumon ChatGPT?

Një nga aspektet më pak të dukshme të inteligjencës artificiale është infrastruktura fizike që e mban në këmbë.

Çdo pyetje që i bëjmë një chatbot-i përpunohet në qendra të mëdha të dhënash, ku serverë të fuqishëm kryejnë një numër të madh llogaritjesh. Këto pajisje prodhojnë nxehtësi dhe duhet të ftohen vazhdimisht.

Dhe këtu hyjnë në lojë energjia dhe uji.

Disa studime dhe analiza kanë tentuar të përllogarisin gjurmën ujore të modeleve të inteligjencës artificiale, duke treguar se përdorimi i tyre mund të kërkojë sasi të konsiderueshme uji për ftohjen e qendrave të të dhënave dhe për prodhimin e energjisë elektrike që ato konsumojnë.

Shifra të tipit “një shishe ujë për një përgjigje të vetme” janë përdorur shpesh në media, por nuk janë një konstantë universale. Konsumi ndryshon shumë sipas modelit, gjatësisë së përgjigjes, vendndodhjes së serverëve, temperaturës, mënyrës së ftohjes dhe burimit të energjisë.

Megjithatë, problemi ekziston.

Nëse një data center ndodhet në një zonë shumë të nxehtë, nevojitet më shumë energji për ta mbajtur të freskët. Nëse përdor sisteme ftohjeje me ujë në një rajon që vuan nga thatësira, konsumi mund të ushtrojë presion shtesë mbi një burim tashmë të kufizuar.

Dhe me rritjen e përdorimit të AI, rritet edhe rëndësia e kësaj pyetjeje.

Nga “provoje” te “si nuk e përdor akoma?”

Vetëm pak vite më parë, përdorimi i ChatGPT ishte diçka që duhej shpjeguar.

Sot është pothuajse e kundërta.

Njerëzit e përdorin për të shkruar një email, për të organizuar një udhëtim, për të kuptuar një tekst, për të përgatitur një intervistë, për të zgjedhur çfarë të hanë apo për të analizuar një mesazh të marrë nga dikush.

Në bisedat mes miqsh është bërë normale të dëgjosh:

“Po e pyes ChatGPT.”

Disa madje i kanë vendosur emër chatbot-it të tyre dhe flasin për të sikur të ishte një prani familjare në përditshmëri.

Dhe këtu nis një tjetër debat.

Kur AI nuk është më vetëm mjet, por bëhet shoqëri

Ka njerëz që e përdorin inteligjencën artificiale jo vetëm për të marrë informacion, por edhe për të folur kur ndihen vetëm.

Për disa, ideja se mund të kthehen në një shtëpi bosh dhe të kenë gjithmonë “dikë” me të cilin të flasin është ngushëlluese.

Por pikërisht këtu krijohet paradoksi.

Një teknologji që mund të lehtësojë përkohësisht vetminë mund, nëse përdoret si zëvendësim i marrëdhënieve njerëzore, të na bëjë edhe më të prirur për t’u tërhequr nga ato.

Sepse chatbot-i është gjithmonë aty.

Nuk është i lodhur.

Nuk ka ditë të këqija.

Nuk e humbet durimin.

Nuk ka nevoja të vetat.

Dhe kjo e bën marrëdhënien jashtëzakonisht të rehatshme, por edhe thelbësisht të ndryshme nga një marrëdhënie reale.

A mund të bëhet ChatGPT “mik”?

Një studim i OpenAI dhe MIT Media Lab ka analizuar mënyrën si njerëzit ndërveprojnë emocionalisht me ChatGPT, duke kërkuar shenja të afërsisë, empatisë dhe mbështetjes në biseda.

Rezultati kryesor ishte se shumica e përdoruesve nuk zhvillojnë një lidhje të fortë emocionale me chatbot-in.

Megjithatë, te një pjesë e njerëzve që e përdorin shumë shpesh dhe për periudha të gjata, mund të shfaqet një perceptim më i fortë i afërsisë.

Në disa raste, AI mund të fillojë të shihet si mik, këshilltar apo figurë mbështetëse.

Dhe kjo na çon te përdorimi ndoshta më delikat i të gjithëve: si psikolog.

Kur chatbot-i bëhet terapist

Gjithnjë e më shumë njerëz i drejtohen inteligjencës artificiale për probleme sentimentale, ankth, vetmi, konflikte familjare apo pyetje të thella personale.

Arsyeja është e kuptueshme.

Një chatbot është i disponueshëm 24 orë në 24. Nuk duhet të presësh një takim. Mund të shkruash në orën tre të mëngjesit. Nuk ndihesh i gjykuar dhe kostoja është shumë më e ulët se ajo e një terapie tradicionale.

Por pikërisht kjo lehtësi mund të krijojë një iluzion.

Një sistem AI mund të ndihmojë në organizimin e mendimeve, të ofrojë informacion të përgjithshëm ose të sugjerojë mënyra për ta parë një situatë.

Por nuk është ekuivalent me një profesionist të shëndetit mendor.

Nuk ka marrëdhënie terapeutike reale, nuk vëzhgon sjelljen dhe gjuhën joverbale si një profesionist dhe mund të gabojë, të keqinterpretojë ose të japë përgjigje jo të përshtatshme në situata delikate.

Shqetësimi bëhet edhe më i madh kur një person fillon t’i tregojë vetëm chatbot-it se çfarë po kalon dhe jo njerëzve realë që mund ta ndihmojnë.

Sepse një teknologji që duhet të jetë mbështetje mund të përfundojë duke u bërë izolim.

Problemi i “marrëdhënies perfekte”

Ekziston edhe një aspekt tjetër.

Një chatbot është krijuar për të qenë bashkëpunues. Të dëgjon, të përgjigjet, të ndihmon dhe, në shumë raste, përpiqet ta mbajë bisedën konstruktive.

Kjo mund të ndihet jashtëzakonisht mirë.

Sidomos në një moment kur marrëdhëniet njerëzore janë të vështira, të paparashikueshme dhe ndonjëherë zhgënjyese.

Por një marrëdhënie ku tjetri nuk ka nevoja, nuk lodhet, nuk largohet dhe nuk kërkon pothuajse asgjë nga ne nuk është një model realist i marrëdhënieve njerëzore.

Rreziku nuk është domosdoshmërisht që “të dashurohemi me robotët”.

Është që të mësohemi me një nivel kontrolli dhe disponueshmërie që njerëzit e vërtetë nuk mund dhe nuk duhet ta ofrojnë.

A mund ta përdorim AI në mënyrë më të qëndrueshme?

Në këtë pikë, ideja “mos e përdor fare” duket pothuajse e paarritshme.

Inteligjenca artificiale tashmë është pjesë e shkollës, punës, kërkimit, kreativitetit dhe jetës së përditshme.

Pyetja ndoshta nuk është më nëse do ta përdorim.

Por si.

Edhe nga ana mjedisore, përdorimi më i vetëdijshëm ka kuptim. Të mos gjenerojmë pa fund variante që nuk na duhen. Të mos bëjmë dhjetë pyetje kur mund ta formulojmë një të qartë. Të përdorim AI kur na kursen realisht kohë ose na ndihmon, jo thjesht nga refleksi.

Dhe emocionalisht, ndoshta duhet të ekzistojë një kufi po aq i qartë.

AI mund të jetë mjet.

Mund të jetë ndihmë.

Mund të jetë një vend ku organizojmë mendimet.

Por nuk duhet të na bëjë të harrojmë vlerën e asaj që një chatbot nuk mund të na japë: praninë reale të një njeriu, reciprocitetin, kontaktin, kundërshtimin, heshtjen e përbashkët dhe gjithë papërsosmërinë që e bën një marrëdhënie njerëzore pikërisht të tillë.

Sepse ndoshta sfida e epokës së inteligjencës artificiale nuk është të vendosim mes “ta përdorim” dhe “të mos e përdorim”.

Është të mësojmë ta përdorim pa ia dorëzuar as planetin, as mendjen dhe as vetminë tonë.