“Naza”, dokumentari për Gazën që tronditi Venecian: 25 minuta duartrokitje

Pothuajse 25 minuta në këmbë, me duartrokitje që nuk ndaleshin dhe flamuj palestinezë në sallë. Sipas Variety, një ovacion kaq i gjatë nuk ishte parë më parë në Festivalin e Filmit në Venecia.

Filmi që e shkaktoi ishte Naza, dokumentari në garë që heton mënyrën si planifikohen dhe realizohen bombardimet izraelite në Gaza, duke u mbështetur te dëshmitë e ushtarëve dhe zyrtarëve të inteligjencës izraelite.

Dokumentari është prodhuar nga seksioni i dokumentarëve i The Guardian, në bashkëpunim me revistën izraelito palestineze +972 Magazine dhe Local Call, ndërsa regjia mban firmën e Rachel Szor dhe Yuval Abraham, ky i fundit i njohur edhe për No Other Land.

Titulli Naza, sipas filmit, është një term i përdorur për viktimat civile të konsideruara si “dëme anësore”. Dokumentari pretendon se në disa mjedise ushtarake numri i civilëve të pritshëm si viktima trajtohej pothuajse si një e dhënë operative: “20 Naza”, “50 Naza”, “100 Naza”.

Në qendër të filmit janë dëshmitë e 24 personave që kanë punuar në inteligjencën dhe ushtrinë izraelite. Me fytyrat e tyre të fshehura, ata përshkruajnë sistemet, algoritmet dhe procedurat e përdorura për përzgjedhjen e objektivave në Gaza.

“Është ndryshe kur i dëgjon vetë njerëzit që i kanë projektuar këto sisteme”

Shumë prej informacioneve të përfshira në film ishin publikuar më parë nga The Guardian apo nga gazetarë që raportojnë për Gazën. Por regjisorët thonë se dëshmia filmike e personave të përfshirë drejtpërdrejt ndryshon peshën e rrëfimit.

“Besojmë se ishte e rëndësishme t’i vendosnim këto dëshmi në një film, sepse është ndryshe të dëgjosh njerëzit që kanë projektuar këto sisteme dhe njëkohësisht të shohësh qytetin e Tel Avivit ku ata jetojnë”, tha Rachel Szor gjatë konferencës për shtyp.

Yuval Abraham shtoi se dëgjimi i atyre që, sipas tij, kanë ndërtuar dhe vënë në funksion sisteme të tilla “e bën shumë më të vështirë mohimin e tyre”.

Ai theksoi se dhuna ndaj civilëve në Gaza vazhdon ende dhe tha se pikërisht për këtë arsye ekipi ndjeu urgjencën për ta realizuar filmin.

Kur lufta në distancë fillon të ngjajë me një videogame

Një nga temat më të forta të Naza është distanca mes vendit nga ku merret vendimi dhe vendit ku ndodh bombardimi.

Sipas dëshmive të paraqitura në dokumentar, oficerë të vendosur në Tel Aviv analizojnë të dhëna, përgjime telefonike dhe informacione të përpunuara nga sisteme teknologjike për të identifikuar objektiva.

Filmi ngre pikëpyetje të forta mbi përdorimin e inteligjencës artificiale dhe algoritmeve në procesin e përzgjedhjes së goditjeve.

Dokumentari pretendon se disa prej këtyre sistemeve vlerësojnë ndërtesat, lëvizjet e njerëzve dhe komunikimet telefonike për të sugjeruar momentin kur mund të realizohet një sulm.

Sipas një prej rrëfimeve të paraqitura në film, disa goditje rekomandoheshin gjatë natës, kur objektivi ndodhej në shtëpi, çka sipas dokumentarit rriste edhe mundësinë që bashkë me të të vriteshin anëtarë të familjes apo banorë të tjerë të ndërtesës.

Një tjetër element i trajtuar është niveli i viktimave civile që mund të konsiderohej “i pranueshëm” për një objektiv të caktuar. Dokumentari paraqet pretendime se, në disa raste, toleranca për viktima civile ishte jashtëzakonisht e lartë.

Këto janë akuza dhe dëshmi të paraqitura nga dokumentari dhe jo përfundime gjyqësore të pavarura.

“Pas bombardimit dolëm në ballkon dhe pimë një cigare”

Fuqia e filmit qëndron edhe te banaliteti me të cilin disa prej të intervistuarve përshkruajnë punën e tyre.

“Pas bombardimit dolëm në ballkon, unë dhe një koleg, dhe pimë një cigare”, tregon një prej dëshmitarëve.

Të tjerë thonë se nuk ndienin urrejtje ndaj arabëve dhe se e konsideronin veten njerëz që thjesht po kryenin detyrën e tyre.

Por dokumentari përfshin edhe rrëfime më shqetësuese. Disa të intervistuar flasin për adrenalinën, kënaqësinë apo ndjesinë e “argëtimit” që mund të shoqëronte operacionet.

Nëpërmjet dronëve, sipas filmit, personeli mund të shihte pasojat e sulmeve, trupat e pajetë dhe fëmijët që lëviznin mes tyre. Pastaj mbaronte turni i punës dhe jeta vazhdonte normalisht në Tel Aviv, vetëm disa dhjetëra kilometra larg Gazës.

Tre vjet punë për të bindur dëshmitarët

Regjisorëve iu deshën rreth tre vjet për të bindur pjesëtarë të inteligjencës dhe ushtrisë izraelite të flisnin për punën e tyre gjatë fazave të para të luftës në Gaza.

“E bëmë këtë film nga ndjenja e detyrës për të përdorur pozicionin tonë si kineastë dhe gazetarë izraelitë për të shqyrtuar mekanizmat që qëndrojnë pas vrasjes në masë të civilëve palestinezë, për të cilën vendi ynë mban përgjegjësi”, deklaruan regjisorët.

Filmi nuk përpiqet vetëm të tregojë rezultatet e bombardimeve. Synimi i tij është të tregojë mekanizmin që vjen përpara tyre: si identifikohen objektivat, si përpunohen të dhënat, si ndahet përgjegjësia mes njeriut dhe algoritmit dhe si mund të normalizohet dhuna kur ajo shihet përmes një ekrani.

Nga Venecia në kinematë italiane

Naza do të shpërndahet në Itali nga I Wonder Pictures.

Për Yuval Abraham, fakti që filmi do të shfaqet në Itali ka edhe një domethënie politike. Gjatë konferencës ai kritikoi qëndrimin e qeverisë italiane ndaj sanksioneve kundër Izraelit, duke e paraqitur këtë si një çështje që, sipas tij, shkon përtej ndarjes klasike mes të majtës dhe të djathtës.

“Nuk më intereson politika italiane dhe nuk e njoh aq sa të flas për të”, tha ai. “Ajo që duam t’i themi Italisë është se kjo është thjesht një çështje e dinjitetit njerëzor.”

Por përtej debatit politik, reagimi në Venecia tregoi se filmi kishte arritur të prekte publikun.

Për gati 25 minuta, salla qëndroi në këmbë.

Dhe ndoshta pikërisht kjo është ajo që Naza kërkon të bëjë: të heqë distancën mes statistikës dhe njeriut, mes ekranit nga ku merret një vendim dhe trupit që e përjeton pasojën e tij.