Mjegullim mendor, harresë dhe vështirësi përqendrimi pas të 50-ave: Çfarë lidhjeje kanë me sistemin glimfatik?

Boshllëqet në kujtesë, mjegullimi mendor dhe vështirësitë në përqendrim janë ndër shqetësimet që mund të shfaqen pas moshës 50-vjeçare dhe që ngrenë pikëpyetje për ruajtjen e kthjelltësisë mendore në vitet në vijim.

Kërkimet e fundit neurologjike e vendosin theksin te njohja dhe kujdesi për gjumin e natës, jo te marrja pa kriter e suplementeve, siç besohet shpesh gabimisht.

Në funksionimin e shëndetshëm të trurit merr pjesë sistemi glimfatik, një mekanizëm i ndërlikuar për largimin e mbetjeve. Artikulli e përshkruan si një sistem që qëndron joaktiv gjatë zgjimit dhe vihet në punë me kapacitet të plotë vetëm kur hyjmë në fazat më të thella të gjumit. Ky mekanizëm pastrimi shfrytëzon lëngun cerebrospinal për të larguar mbetjet metabolike të grumbulluara gjatë ditës.

Si funksionon gjumi

Si funksionon gjumi dhe përse njohja e tij është e rëndësishme për të pushuar mirë dhe për të ruajtur shëndetin?

Gjumi është një nga funksionet fiziologjike më të ndërlikuara të trupit të njeriut. Cilësia e tij lidhet ngushtë me ritmin dhe mënyrën si organizohen ciklet e gjumit. Një gjumë cilësor mbështetet te një ritëm i rregullt cirkadian, pra te ora biologjike e organizmit, dhe te cikle të strukturuara mirë.

Këto cikle ndikohen nga faktorë të ndryshëm, ndër të cilët ushqyerja, aktiviteti fizik dhe stresi mendor. Një cikël tipik gjumi zgjat rreth 90 deri në 100 minuta dhe kalon nëpër fazat jo-REM, të njohura edhe si NREM, dhe REM. Kjo e fundit e merr emrin nga shprehja angleze Rapid Eye Movement, që do të thotë “lëvizje të shpejta të syve”. Ndonjëherë, pas një cikli mund të ketë një periudhë të shkurtër zgjimi.

Gjumi jo-REM mbizotëron në gjysmën e parë të natës dhe lidhet kryesisht me proceset e riparimit të organizmit, largimin e mbetjeve dhe forcimin e sistemit imunitar. Tek të rriturit, ai përbën rreth 75 deri në 80% të gjumit të natës.

Gjumi REM zë më shumë vend në gjysmën e dytë të natës dhe ndihmon kryesisht në konsolidimin e kujtesës.

Sa orë duhet të flemë?

Nevoja për gjumë ndryshon sipas moshës dhe veçorive individuale. Në përgjithësi, të rriturit kanë nevojë për 7 deri në 9 orë gjumë në natë për të ruajtur shëndetin fizik dhe mendor. Për personat mbi 65 vjeç rekomandohen 7 deri në 8 orë.

Të porsalindurit, fëmijët dhe adoleshentët kanë nevojë për më shumë gjumë, pasi ai mbështet rritjen dhe zhvillimin.

Kur cilësia e gjumit përkeqësohet ose ciklet e natës ndërpriten, mbetjet qelizore grumbullohen, duke penguar komunikimin mes neuroneve dhe duke favorizuar shfaqjen e asaj që zakonisht e quajmë mjegullim mendor.

Me kalimin e moshës, ndryshimet fiziologjike në strukturën e gjumit pakësojnë kohën që kalojmë në fazat e thella, duke e bërë trurin më të cenueshëm.

Gjumi i dobët ka pasoja edhe për shëndetin e përgjithshëm: dëmton përqendrimin, kujtesën dhe humorin. Gjithashtu, mund të rrisë rrezikun për obezitet, sëmundje të zemrës dhe diabet.

Prandaj, është e rëndësishme t’i japim organizmit mundësinë të përshkojë cikle të plota gjumi. Kjo nënkupton t’i kushtojmë kohë të mjaftueshme pushimit të natës dhe të kujdesemi për cilësinë e tij.

Të shkojmë në shtrat në orare të rregullta, të krijojmë një ambient të rehatshëm dhe të pakësojmë ekspozimin ndaj dritës dhe pajisjeve elektronike përpara gjumit janë hapa që ndihmojnë kalimin e rregullt nga një fazë në tjetrën. Sipas shpjegimit të artikullit, kjo u mundëson qelizave gliale të tkurren, duke lehtësuar qarkullimin e lëngut që merr pjesë në pastrimin e trurit.

Artikulli u referohet gjithashtu studimeve klinike, sipas të cilave aktiviteti fizik i vazhdueshëm dhe hidratimi i duhur gjatë ditës ndikojnë drejtpërdrejt në viskozitetin e lëngjeve trupore. Kjo lehtëson proceset e filtrimit dhe të largimit të mbetjeve, që ndihmojnë në mbrojtjen afatgjatë të qarqeve nervore përgjegjëse për funksionet njohëse.

Të kujdesesh për gjumin e thellë do të thotë t’i krijosh sistemit nervor qendror kushtet për t’u rigjeneruar, duke mbështetur aftësinë për të mësuar, kujtesën afatshkurtër dhe gjallërinë mendore.