Mashtrimi i “cheat meal”: edhe pak ditë me ushqime shumë të yndyrshme mund të ndikojnë te kujtesa

Një studim i ri sugjeron se edhe disa javë me një dietë shumë të pasur me yndyrna mund të ndikojnë në metabolizmin e trurit dhe në kujtesë, përpara se të shfaqen obeziteti, diabeti apo rezistenca ndaj insulinës. Efektet mund të zgjasin edhe pasi dieta rikthehet në normalitet dhe, sipas të dhënave të studimit, mund të ketë ndryshime mes burrave dhe grave. 

Pas patatinave, hamburgerëve të mbushur me salca dhe snack-eve shumë kalorike fshihet një e vërtetë më pak e këndshme: organizmi mund të reagojë ndaj tyre shumë më shpejt nga sa e kuptojmë.

Nëse mendoni se disa ditë me “cheat meal” janë thjesht diçka që mund ta kompensoni në palestër të hënën, kërkimet e fundit po tregojnë se çështja mund të jetë më komplekse.

Një studim italian i koordinuar nga Eugenio Barone, studiues në Departamentin e Shkencave Biokimike “Alessandro Rossi-Fanelli” në Universitetin Sapienza të Romës dhe i publikuar në revistën Redox Biology, ka analizuar se çfarë ndodh në tru gjatë një ushqyerjeje të pasur me yndyrna.

Rezultatet sugjerojnë se ndryshimet në metabolizmin cerebral dhe në proceset e lidhura me kujtesën mund të shfaqen përpara se të vihen re ndryshime të dukshme në peshë apo probleme metabolike si diabeti dhe rezistenca ndaj insulinës.

Çfarë ndodh në qeliza?
Një nga elementet kryesore të studimit është identifikimi i një periudhe të hershme vulnerabiliteti ndaj stresit metabolik.

Në qendër të këtij procesi është një proteinë e quajtur Biliverdin Reductase A, ose BVRA.

Kjo proteinë merr pjesë në mekanizma që ndihmojnë neuronet të përshtaten ndaj stresit energjetik. Kur nivelet e saj bien në kushtet e një diete shumë të pasur me yndyrna, mitokondritë, strukturat që prodhojnë energji brenda qelizave, mund të funksionojnë më keq.

Mekanizma të ngjashëm molekularë janë studiuar edhe në plakjen normale dhe në sëmundje neurodegjenerative si Alzheimeri. Kjo nuk do të thotë se një periudhë e shkurtër me ushqime të yndyrshme “shkakton Alzheimer”, por se disa rrugë biologjike mund të mbivendosen.

Ndryshimet mund të nisin shumë shpejt
Një tjetër kërkim, i kryer nga UNC School of Medicine dhe i publikuar në Neuron, ka treguar se një dietë shumë e pasur me yndyrna të ngopura mund të ndikojë në aktivitetin e hipokampusit, një zonë e trurit thelbësore për kujtesën, brenda vetëm disa ditësh.

Sipas studiuesve, ndryshimet në përdorimin e glukozës nga truri mund të çojnë në një aktivitet jonormal të disa qarqeve nervore dhe në dobësim të përkohshëm të performancës së kujtesës.

Edhe kërkime të tjera mbi ushqimet ultra të përpunuara dhe dietat me shumë yndyrna kanë vërejtur rritje të shenjave inflamatore në tru dhe ndryshime në plasticitetin sinaptik, pra aftësinë e lidhjeve mes neuroneve për t’u përshtatur.

Këto efekte nuk varen domosdoshmërisht nga shtimi në peshë, çka do të thotë se organizmi mund të reagojë metabolikisht shumë përpara se ndryshimet të duken në peshore.

A janë gratë më të ndjeshme?
Një aspekt tjetër i analizuar nga ekipi i Sapienza-s janë ndryshimet e lidhura me seksin biologjik.

Në modelin e studiuar, organizmi femëror tregoi një ndjeshmëri më të madhe ndaj stresit metabolik të shkaktuar nga dieta me shumë yndyrna dhe një rikuperim më të ngadaltë pasi ushqyerja u normalizua.

Ky rezultat nuk duhet përkthyer automatikisht në përfundimin se çdo grua është më e rrezikuar se çdo burrë, por sugjeron se seksi biologjik mund të ndikojë në mënyrën si truri reagon ndaj dietës dhe metabolizmit.

Një tjetër element interesant është se kthimi në një dietë të ekuilibruar nuk e normalizoi menjëherë dhe plotësisht metabolizmin cerebral. Disa ndryshime vazhduan edhe më pas, duke lënë atë që studiuesit e përshkruajnë si një lloj “gjurme” metabolike.  Pasted text

Si mund ta mbrojmë trurin përmes ushqimit?
Lajmi i mirë është se truri është një organ dinamik dhe mënyra e të ushqyerit në afat të gjatë ka më shumë rëndësi sesa një vakt i vetëm.

Një model ushqimor i ngjashëm me dietën mesdhetare ose MIND, i pasur me perime, fruta, drithëra integrale, bishtajore, arra, fara dhe vaj ulliri, lidhet me një shëndet më të mirë kardiometabolik dhe cerebral.

Yndyrnat e pangopura nga vaji i ullirit, arrat, bajamet dhe avokado mund të zëvendësojnë një pjesë të yndyrnave të ngopura dhe ushqimeve shumë të përpunuara.

Frutat e pyllit, veçanërisht boronicat, perimet me gjethe jeshile, agrumet dhe kakaoja e pasur me flavonoide janë burime të polifenoleve dhe antioksidantëve që janë studiuar për rolin e tyre në mbrojtjen e qelizave nga stresi oksidativ.

Nuk është e nevojshme që çokollata të jetë patjetër “85 për qind” për të pasur vlerë ushqyese, as të ndiqet një ushqim i vetëm si zgjidhje. Rëndësi ka modeli i përgjithshëm i dietës.

Edhe aktiviteti fizik mbetet një nga aleatët kryesorë të shëndetit të trurit. Ushtrimet aerobike, stërvitja e forcës dhe aktivitetet me intensitet më të lartë, kur janë të përshtatshme për personin, mund të ndihmojnë metabolizmin, qarkullimin dhe funksionet njohëse.

Sa i përket agjërimit me orar ose kufizimit të dritares së ushqimit, disa studime po shqyrtojnë efektet e tyre në metabolizëm dhe funksionin e trurit, por nuk janë të domosdoshme për të gjithë dhe nuk duhet të shihen si “detox” apo si mënyrë për të fshirë pasojat e një vakti.

Në fund, mesazhi më i rëndësishëm nuk është që duhet të kemi frikë nga çdo hamburger, pizza apo vakt jashtë rutine.

Një “cheat meal” i vetëm nuk e fik kujtesën dhe nuk e dëmton papritur trurin.

Ajo që ka më shumë rëndësi është modeli i përsëritur: sa shpesh konsumojmë ushqime shumë të përpunuara, sa e ekuilibruar është pjesa tjetër e dietës dhe si kombinohen ushqimi, gjumi, lëvizja dhe stili i jetesës.

Të kujdesesh për shëndetin nuk është vetëm çështje peshe apo forme trupore. Është edhe çështje energjie, metabolizmi dhe, në fund, qartësie mendore.