Kush është Lula, presidenti i Brazilit për herë të katërt: varfëria, fabrika, burgu dhe rikthimi historik

Luiz Inácio Lula da Silva është rizgjedhur president i Brazilit për një mandat të katërt, duke mundur në balotazh Flávio Bolsonaro-n, djalin e ish-presidentit Jair Bolsonaro. Në moshën 80-vjeçare, vetëm pak ditë përpara 81-vjetorit, ish-punëtori metalurgjik është bërë i pari politikan në historinë e vendit që zgjidhet katër herë në krye të shtetit.

Sipas rezultatit zyrtar të Gjykatës së Lartë Zgjedhore të Brazilit, Lula mori 64.256.232 vota, ose 51,79 për qind, ndërsa Flávio Bolsonaro siguroi 59.826.041 vota, ose 48,21 për qind. Diferenca mes tyre ishte më shumë se katër milionë vota. 

Fitorja erdhi pas një gare shumë të ngushtë dhe një përmbysjeje të fortë: në raundin e parë, Bolsonaro kishte dalë përpara. Në balotazh, Lula arriti të mobilizonte më shumë votues, sidomos të rinjtë, gratë, familjet me të ardhura të ulëta dhe elektoratin tradicional të verilindjes së Brazilit.

“Është një humbje e mohimit dhe e gënjeshtrës”, deklaroi Lula në fjalimin e fitores, duke falënderuar “bujarinë e të rinjve brazilianë që dolën në rrugë për të mbrojtur demokracinë”.

Ndryshe nga Lula, Flávio Bolsonaro nuk e pranoi rezultatin dhe paralajmëroi se do të kërkonte anulimin e zgjedhjeve, duke kundërshtuar vendimin për zgjatjen me dy orë të votimit. Por edhe vetë fushata e tij kishte kërkuar zgjatje të orarit për shkak të shirave të dendur në jug të vendit, çka e dobëson argumentin e tij. 

Nga varfëria në fabrikë
Historia e Lula-s është një nga rrugëtimet më të pazakonta politike të Amerikës Latine.

Ai lindi më 27 tetor 1945 në Pernambuco, një nga zonat më të varfra të verilindjes së Brazilit. Ishte fëmija i shtatë në një familje me tetë fëmijë dhe u rrit mes vështirësive të mëdha ekonomike.

Familja e tij u zhvendos drejt São Paulos në kërkim të një jete më të mirë. Lula e la shkollën herët dhe nisi të punonte që fëmijë. Në moshën 14-vjeçare hyri në tregun formal të punës, ndërsa më pas u formua si tornitor dhe punëtor metalurgjik. 

Gjatë punës në fabrikë humbi gishtin e vogël të dorës së majtë, pasi dora i mbeti nën një presë industriale. Gjatë fushatës kundërshtarët e tij përdorën edhe këtë fakt për ta sulmuar, por Lula u përgjigj duke kujtuar se gishtin e kishte humbur duke punuar.

Pikërisht nga fabrika nisi edhe rruga e tij politike.

Në vitet ’70, ndërsa punonte në Indústrias Villares, u bë një nga drejtuesit më të rëndësishëm të sindikatës së metalpunuesve në zonën industriale të São Paulos. Ai udhëhoqi protesta dhe greva të mëdha kundër diktaturës ushtarake, duke u kthyer gradualisht në simbol të klasës punëtore braziliane.

Në vitin 1980 ishte mes themeluesve të Partisë së Punëtorëve, e njohur si PT, e cila do të bëhej më vonë një nga forcat kryesore të së majtës në Amerikën Latine.

Tri humbje përpara fitores së parë
Lula nuk arriti menjëherë në presidencë.

Ai kandidoi dhe humbi tri herë përpara se të fitonte për herë të parë në vitin 2002. U rizgjodh më pas në vitin 2006 dhe e drejtoi Brazilin nga viti 2003 deri në fund të vitit 2010.

Premtimi i tij më i njohur në atë kohë ishte që çdo brazilian të kishte një çati mbi kokë dhe tri vakte në ditë. Në të njëjtën kohë, ai garantoi se do të respektonte marrëveshjet me investitorët dhe detyrimet ndërkombëtare të vendit.

Qeveritë e tij të para u identifikuan me programe sociale kundër urisë dhe varfërisë, rritjen e pagës minimale dhe zgjerimin e konsumit të shtresave më të varfra. Lula u largua nga posti në fund të mandatit të dytë me një popullaritet shumë të lartë, por Partia e Punëtorëve u përball gjithashtu me skandale të mëdha korrupsioni. 

Nga burgu te presidenca
Jeta e Lula-s kalon jo vetëm nga fabrikat dhe pallatet presidenciale, por edhe nga burgu.

Në vitin 2018 ai u burgos pas një dënimi për korrupsion dhe pastrim parash në kuadër të hetimit të njohur si Lava Jato. Kaloi rreth një vit e gjysmë pas hekurave dhe nuk mundi të kandidonte në zgjedhjet e atij viti.

Më pas, dënimet e tij u anuluan nga Gjykata e Lartë për çështje juridiksioni dhe procedurale. Vendimet gjyqësore vunë në diskutim edhe paanshmërinë e mënyrës si ishte trajtuar çështja e tij.

Pas lirimit, Lula ndërtoi një rikthim që shumëkush e konsideronte të pamundur. Në zgjedhjet e vitit 2022 mundi Jair Bolsonaro-n me një diferencë shumë të vogël dhe u rikthye në presidencë në janar të vitit 2023.

Tani ka mundur edhe djalin e tij, Flávio Bolsonaro, duke siguruar mandatin e katërt dhe, sipas vetë deklaratave të tij, ndoshta të fundit.

Një vend shumë më i djathtë se në fillimet e tij
Fitorja e katërt nuk do të thotë se Lula do të ketë një mandat të lehtë.

Brazilit i është zhvendosur ndjeshëm djathtas skena politike dhe Kongresi i ri konsiderohet ndër më konservatorët që nga rikthimi i demokracisë. Aleatët e familjes Bolsonaro kanë një prani të fortë në të dyja dhomat, ndaj Lula do të detyrohet të negociojë për çdo reformë dhe projekt të rëndësishëm. Reuters

Edhe gjatë katër viteve të fundit atij i është dashur të bëjë kompromise me partitë e qendrës dhe të djathtës për të miratuar politikat sociale dhe ekonomike.

Në fjalimin e fitores, Lula shmangu retorikën e bashkimit artificial kombëtar.

“Nuk do të flas për unitet kombëtar, sepse kjo nuk përputhet gjithmonë me realitetin e këtij vendi. Askush nuk është i detyruar ta pëlqejë presidentin e zgjedhur, por ai është zgjedhur për të qeverisur për të gjithë”, deklaroi ai. 

Programi i mandatit të katërt
Në ekonomi, Lula e vendos ende investimin shtetëror në qendër të zhvillimit, por përballet me një borxh publik të lartë, norma të forta interesi dhe presion nga tregjet për më shumë disiplinë fiskale.

Ai ka premtuar vazhdimin e programeve sociale, rritje të pagës minimale mbi inflacionin, zgjerimin e investimeve në infrastrukturë dhe mbështetje më të madhe për familjet me të ardhura të ulëta.

Në arsim synon zgjerimin e shkollave me orar të plotë, hapjen e instituteve të reja federale dhe rritjen e numrit të fëmijëve që mësojnë të lexojnë në moshën e duhur.

Në shëndetësi ka premtuar reduktimin e radhëve, përshpejtimin e diagnostikimit të tumoreve dhe zgjerimin e shërbimeve të sistemit publik.

Në çështjet mjedisore përsërit objektivin për ta çuar shpyllëzimin e Amazonës drejt zeros deri në vitin 2030, megjithëse mbetet nën kritika për mbështetjen paralele ndaj kërkimit dhe shfrytëzimit të naftës. Folha de S.Paulo

“Ky vend nuk është oborri i askujt”
Gjatë fushatës, Lula u përqendrua fort te sovraniteti kombëtar dhe kundërshtoi ndërhyrjet e huaja, qofshin ato politike, ekonomike apo të lidhura me platformat digjitale.

“Ky vend nuk pranon të jetë oborri i askujt”, deklaroi ai.

Fitorja e tij shihet edhe si një pengesë ndaj përpjekjeve të administratës së Donald Trump për të forcuar një bosht konservator në Amerikën Latine. Ndërsa shumë udhëheqës botërorë e uruan menjëherë Lula-n, Shtëpia e Bardhë nuk reagoi në orët e para pas rezultatit. Reuters

Shëndeti dhe dy betejat me kancerin
Mosha e Lula-s ishte një nga temat kryesore të fushatës. Kundërshtarët vunë në dyshim aftësinë e tij për të përballuar një tjetër mandat, ndërsa ai këmbënguli se ishte në gjendje të mirë fizike.

Në pranverë, presidenti nisi një cikël radioterapie sipërfaqësore pasi mjekët i hoqën një lezion kanceroz në lëkurën e kokës. Tumori ishte në fazë të hershme dhe trajtimi u krye në mënyrë parandaluese, pa e detyruar të ndërpriste aktivitetet e përditshme. 

Lula kishte kaluar më parë edhe një kancer të laringut, të diagnostikuar në vitin 2011 dhe të trajtuar me kimioterapi dhe radioterapi.

Pavarësisht problemeve shëndetësore, ai vazhdoi fushatën intensive dhe e paraqiti veten si një “të mbijetuar”: nga varfëria, puna e rëndë, kanceri, burgu dhe përplasjet e vazhdueshme politike.

Familja dhe Janja, gruaja e rikthimit
Në skenën e fitores, pranë Lula-s ishte bashkëshortja e tretë, Rosângela “Janja” da Silva, gruaja që ishte me të edhe kur doli nga burgu dhe që luajti rol të rëndësishëm në rikthimin e tij politik.

Lula është dy herë i ve. Gruaja e tij e parë, Maria de Lourdes, vdiq në vitin 1971 gjatë shtatzënisë; edhe foshnja nuk mbijetoi. Bashkëshortja e dytë, Marisa Letícia, me të cilën jetoi për më shumë se katër dekada, vdiq në vitin 2017.

Ai ka pesë fëmijë: një vajzë nga një marrëdhënie e mëparshme dhe katër djem të lidhur me martesën me Marisa-n, njëri prej të cilëve ishte djali i saj nga martesa e parë dhe u adoptua nga Lula. 

Marrëdhënia me Janja-n nisi përpara burgosjes së tij, por u bë publike gjatë kohës që ai ndodhej në burg. Çifti u martua në vitin 2022.

Një president që mbart historinë e vet në trup
Mjekra e bardhë, krahasuar shpesh në ikonografinë politike me atë të Che Guevara-s apo Fidel Castro-s; gishti i humbur në fabrikë; zëri i dëmtuar nga kanceri; burgu dhe rikthimi: trupi i Lula-s është bërë pjesë e vetë historisë së tij politike.

Ai mbetet një nga figurat më polarizuese të Brazilit. Për mbështetësit është punëtori që arriti në majën e shtetit dhe nxori miliona njerëz nga varfëria. Për kundërshtarët përfaqëson një sistem të konsumuar, të lidhur me skandalet dhe shpenzimet publike.

Por pas më shumë se katër dekadash në qendër të politikës braziliane, një fakt është i padiskutueshëm: Lula ka mbijetuar aty ku shumë herë është shpallur i përfunduar.

Dhe tani, për herë të katërt, do të hyjë sërish në pallatin presidencial.