Gratë i pëlqejnë filmat horror më shumë se burrat. Pse na pëlqen të kemi frikë?

Ju ka ndodhur të trembeni vetëm nga mendimi se do të shihni një film, por, pavarësisht kësaj, të mos i rezistoni dëshirës për ta parë? 

Ngjarjet tragjike dhe tronditëse ushtrojnë një tërheqje të fortë mbi shumë prej nesh. Mjafton të shohësh suksesin e serialeve, nga «Monster» i Ryan Murphy-t te «Qui non è Hollywood», kushtuar vrasjes së Sarah Scazzit në Avetrana, për të kuptuar sa shumë e nxisin këto histori kureshtjen tonë për kronikën e zezë. Duam të dimë çdo hollësi, të kuptojmë mendjen e vrasësit, të shohim fotografi dhe video. Pa përmendur podkastet e zhanrit true crime, që rrëfejnë krime të vërteta dhe shpesh kryesojnë renditjet e më të dëgjuarve në Itali.

Nga këndvështrimi psikologjik, përmbajtjet që ngjallin frikë na lejojnë të përfytyrojmë veten në situata të rrezikshme, por në kushte të kontrolluara: jemi spektatorë dhe nuk po i përjetojmë vetë ato ngjarje. Kjo na jep mundësinë jo vetëm të përballemi me frikën, por edhe të ndërtojmë, në nivelin e nënvetëdijes, strategji të mundshme për ta përballuar rrezikun.

Pikërisht këtë ka nxjerrë në pah një studim mbi arsyet pse gratë tërhiqen nga rrëfimet për vrasje dhe vrasës serialë. Sipas tij, historitë e krimeve të vërteta u interesojnë grave më shumë se burrave, sepse, në mënyrë të pavetëdijshme, ato kërkojnë të kuptojnë çfarë mund t’u ndodhë, në çfarë situatash mund të gjenden dhe si mund të shpëtojnë.

Kështu, frika bëhet një mënyrë për të pasur më pak frikë. Për të kuptuar më mirë pse shpesh na tërheq ajo që na tremb, biseduam me Anna Merollen, psikologe, psikoterapiste dhe specialiste e marrëdhënieve ndërpersonale.

Pse ndihemi kaq të tërhequr nga ajo që na tremb, edhe kur kemi frikë?

Tërheqja ndaj asaj që na frikëson lidhet me kërkimin e emocioneve të forta, një prirje e natyrshme e njeriut. Ajo na shtyn të eksplorojmë situata shqetësuese, të përballemi me frikërat tona dhe të përjetojmë diçka që, megjithëse na shkakton ankth, na jep edhe një emocion të veçantë e përfshirës.

Është gjithashtu një mënyrë për të provuar kufijtë tanë dhe për të kuptuar sa jemi në gjendje ta përballojmë frikën. Në shumë raste, përballja me atë që na tremb na jep më shumë siguri në vetvete, sepse na tregon se mund t’ia dalim.

Ky eksplorim ndodh shpesh në një mjedis të sigurt, si ai që na ofron ekrani, i cili krijon një distancë mes nesh dhe asaj që na frikëson.

Çfarë ndodh në mendjen dhe trupin tonë para, gjatë dhe pas një filmi horror?

Kur shohim një film horror, aktivizohen mekanizma të ndërlikuar psikologjikë dhe fiziologjikë. Në fillim përjetojmë një përzierje pritjeje dhe ankthi, që shoqërohet me rritje të rrahjeve të zemrës dhe tension të muskujve.

Kur filmi nis, skenat e frikshme stimulojnë amigdalën, duke aktivizuar reagimin «lufto ose ik» dhe çlirimin e adrenalinës. Për ta zbutur ndikimin e tyre, mund të mbulojmë sytë ose të largojmë shikimin. Të tjerë e përjetojnë edhe më fort emocionin, duke bërtitur ose duke u lënë të përfshihen plotësisht nga ajo që shohin.

Pas filmit, shpesh ndiejmë lehtësim dhe kënaqësi, të vetëdijshëm se u përballëm me diçka të frikshme pa qenë realisht në rrezik. Çlirimi i endorfinave mund të na përmirësojë humorin, ndërsa reflektimi mbi emocionet që përjetuam e bën përvojën edhe më të paharrueshme.

Çfarë na jep shikimi i filmave horror?

Filmat horror na japin mundësinë të përjetojmë emocione të forta pa u përballur me rreziqe reale. Në njëfarë mënyre, i përjetojmë si një sfidë ndaj vetes. Përballja me frikërat në këto kushte mund të na ndihmojë t’i kuptojmë dhe t’i menaxhojmë më mirë.

Përjetimi i përbashkët i frikës me partnerin apo miqtë mund të forcojë edhe marrëdhëniet, falë afërsisë fizike dhe argëtimit që lind prej kësaj përvoje.

Kërkimet kanë evidentuar gjithashtu dallime mes mënyrës si reagojnë gratë dhe burrat ndaj filmave horror dhe historive të krimeve të vërteta. Gratë priren t’i shfaqin më dukshëm reagimet e tyre, për shembull duke qarë ose duke mbuluar sytë, çka e bën më të dallueshëm përjetimin emocional.

Burrat, nga ana tjetër, shpesh përpiqen ta kontrollojnë sjelljen, të mos e shfaqin cenueshmërinë dhe të përqendrohen më shumë tek aspektet teknike ose te rrëfimi i filmit, edhe kur ndiejnë frikë.

Nga buron tërheqja ndaj frikës?

Mendja njerëzore tërhiqet natyrshëm nga misteri dhe e panjohura. Filmat horror dhe rrëfimet për krime të vërteta nxisin interesin për të kuptuar mekanizmat psikologjikë që mund ta shtyjnë një njeri drejt dhunës ekstreme, si në trillim, ashtu edhe në ngjarjet reale.

Këto histori na lejojnë të eksplorojmë motivet, frikërat dhe traumat që mund të ndikojnë në sjelljen e një vrasësi, por edhe reagimet emocionale të njerëzve përballë terrorit.

Shqyrtimi i këtyre anëve të mendjes njerëzore, që shpesh konsiderohen tabu, na hap një dritare drejt një realiteti shqetësues, por që na tërheq. Ai na shtyn të reflektojmë mbi natyrën njerëzore dhe kufirin e hollë mes asaj që konsiderojmë normale dhe sjelljeve që dalin jashtë normave.

Ku kalon kufiri mes frikës dhe kënaqësisë, mes kureshtjes së tepruar dhe kënaqësisë së të vëzhguarit?

Kufiri mes frikës dhe kënaqësisë qëndron tek emocioni i fortë që shkakton frika. Kur e përjetojmë si një formë argëtimi, ai mund të shndërrohet në burim kënaqësie.

Në mënyrë të ngjashme, kureshtja për anët e errëta të jetës dhe kënaqësia e të vëzhguarit ndërthuren kur pamjet shqetësuese ose të ndaluara na ngjallin interes dhe emocion. Kështu mund të eksplorojmë të panjohurën pa u përballur me rreziqe konkrete.

Në të dyja rastet, distanca mes asaj që shohim dhe asaj që po përjetojmë realisht na lejon të ndiejmë emocione të forta pa i vuajtur drejtpërdrejt pasojat.