Fashion Week lindi në… jo, nuk është qyteti që po mendoni

Kur flasim për kryeqytetet e modës, mendja shkon pothuajse automatikisht te Parisi. Por Fashion Week, siç e njohim sot, nuk lindi në qytetin e haute couture. Historia e saj fillon përtej Atlantikut, në New York.

Teksa nis muaji i gjatë i modës për koleksionet Pranverë Verë 2027, me New York-un si ndalesën e parë e më pas Londrën, Milanon dhe Parisin, rikthehet edhe pyetja: si lindi ky ritual që sot mbledh në të njëjtin vend stilistë, buyer, gazetarë, të famshëm dhe influencerë?

Përgjigjja na çon në vitin 1943.

Si e ndryshoi Lufta e Dytë Botërore hartën e modës

Deri në vitet ’40, qendra e padiskutueshme e modës ishte Parisi. Stilistët, redaktorët dhe blerësit amerikanë e shihnin kryeqytetin francez si burimin kryesor të frymëzimit.

Por Lufta e Dytë Botërore dhe pushtimi nazist i Francës e bënë pothuajse të pamundur udhëtimin e gazetarëve amerikanë drejt Europës.

Pikërisht në atë moment hyri në skenë Eleanor Lambert, një nga figurat më të rëndësishme të PR-it amerikan të modës.

Lambert kuptoi se mungesa e aksesit në Paris mund të kthehej në një mundësi për modën amerikane.

Dhe në vitin 1943 organizoi atë që atëherë quhej “Press Week”, një javë prezantimesh që konsiderohet pararendësja e Fashion Week moderne në New York.

Qëllimi ishte i qartë: t’u jepej hapësirë stilistëve amerikanë dhe t’i bindeshin mediat se moda interesante nuk prodhohej vetëm në Paris.

Fashion Week nisi si një event vetëm për shtypin

Edicioni i parë u zhvillua në Plaza Hotel në New York.

Ndryshe nga Fashion Week sot, eventi ishte menduar kryesisht për gazetarët. Buyer-at nuk merrnin pjesë në të njëjtat prezantime, por organizonin takime të veçanta në showroom-et e stilistëve.

Eleanor Lambert madje mbuloi shpenzimet e udhëtimit të disa gazetarëve që vinin nga qytete të tjera amerikane, në mënyrë që të siguronte sa më shumë vëmendje mediatike.

Strategjia funksionoi.

Fotografitë e koleksioneve amerikane nisën të shfaqeshin në revista si Vogue dhe Harper’s Bazaar, duke i dhënë modës së prodhuar në SHBA një prestigj që deri atëherë i atribuohej kryesisht Europës.

Mes stilistëve që morën pjesë ishin Claire McCardell, Hattie Carnegie, Norman Norell, Nettie Rosenstein dhe Pattullo Modes.

Nga “Press Week” te New York Fashion Week

Nga mesi i viteve ’50, eventi filloi të njihej si New York Press Week.

Në qytet mbërrinin gjithnjë e më shumë redaktorë nga vende të ndryshme dhe numri i stilistëve dhe prezantimeve vazhdonte të rritej.

Por me rritjen e industrisë lindi edhe një problem shumë praktik: të gjitha eventet duhej të organizoheshin pa u mbivendosur.

Këtu hyn një tjetër emër i rëndësishëm, Ruth Finley.

Finley, e cila kishte punuar si asistente e Eleanor Lambert, pati idenë për të krijuar Fashion Calendar pasi dëgjoi dy gazetare që ankoheshin se dy evente të rëndësishme ishin planifikuar në të njëjtën orë, një në Saks Fifth Avenue dhe një tjetër në Bergdorf Goodman.

Kështu ajo nisi të publikonte libra të vegjël rozë ku renditeshin të gjitha sfilatat dhe eventet.

Një ide që sot duket elementare, por që krijoi një model organizimi që vazhdon të përdoret në gjithë botën.

Kur 15 minuta duhej të mjaftonin

Me kalimin e kohës, Fashion Week u kthye në një sistem ku stilistët kishin vetëm pak minuta për të tërhequr vëmendjen.

Shpesh, një prezantim zgjaste rreth 15 minuta, ndërsa të ftuarit kalonin nga një sfilatë në tjetrën gjatë gjithë ditës.

Kjo e bëri edhe më të rëndësishme aftësinë e një marke për të krijuar identitet, spektakël dhe një moment që të mbahej mend.

Në njëfarë mënyre, edhe Fashion Week moderne vazhdon të funksionojë mbi të njëjtën logjikë: në një kalendar të mbushur me qindra imazhe, koleksione dhe emra, secili duhet të gjejë mënyrën për të dalluar.

Po Parisi, Milano dhe Londra?

New York ishte pionieri i formatit të organizuar të “javës së modës”, por me kalimin e dekadave edhe qytetet e tjera krijuan kalendarët e tyre.

Milano nisi të ndërtonte javën e vet të modës në fund të viteve ’50, ndërsa Paris Fashion Week u konsolidua zyrtarisht në vitet ’70. Londra iu bashkua më vonë kalendarit të madh ndërkombëtar, në vitin 1984.

Kështu u formua ajo që sot quhet “Big Four”: New York, London, Milan dhe Paris.

Sot në botë zhvillohen dhjetëra Fashion Week gjatë gjithë vitit, nga Copenhagen në Tokyo, Seoul, Berlin apo Shanghai.

Por gjithçka nisi nga një nevojë shumë konkrete: në një moment kur Parisi ishte i paarritshëm, moda amerikane vendosi të mos priste më aprovimin e tij.

Dhe kështu, në vitin 1943, New York krijoi hapësirën e vet.