Cila është kafeja më e shëndetshme? E gjatë apo e shkurtër? Me apo pa qumësht?

Një eksperte shpjegon çfarë duhet të kërkojmë dhe çfarë është më mirë të shmangim në banak, për ta bërë ritualin e kafesë sa më të shëndetshëm. Nga llojet që duhen preferuar, te mënyra si mund ta personalizojmë, deri te ena nga e cila e pimë. 

Kafja mund të jetë një aleate e shkëlqyer kur konsumohet në mënyrën e duhur. Dhe nuk bëhet fjalë vetëm për orën kur e pimë apo sasinë, por edhe për mënyrën si e konsumojmë.

Me fjalë të tjera, çfarë duhet të porosisim në bar nëse duam ta pimë kafenë në mënyrën më të shëndetshme të mundshme? Është më mirë një espresso apo cappuccino? Me qumësht apo pa qumësht? Po sheqeri, duhet apo jo?

Sepse edhe detaje që në pamje të parë duken dytësore, si lloji i qumështit apo madje ena ku shërbehet kafja, mund të bëjnë diferencë.

Për t’u orientuar mes gjithë këtyre alternativave, nutricionistja, farmacistja dhe naturopatja Laure Hyvernat jep këshillat e saj, duke nisur nga lloji i kafesë që duhet zgjedhur, mënyra si mund ta personalizojmë dhe zgjedhjet më të zgjuara kur jemi në banak.

Qëllimi është të dimë saktësisht çfarë të kërkojmë në bar, në mënyrë që pushimi i kafesë të mbetet një ritual i këndshëm dhe i ndërgjegjshëm, pa u kthyer në konsum të pakontrolluar të kafeinës.

Cili është lloji më i shëndetshëm i kafesë?
Espresso dhe ristretto
“Zgjedhja më e mirë është kafja e zezë klasike, espresso ose ristretto, pa sheqer dhe pa qumësht”, thotë Hyvernat.

“Të dyja janë të pasura me polifenole, përbërës bimorë me veprim antioksidues dhe antiinflamator, të njohur për aftësinë e tyre për të mbrojtur qelizat nga stresi oksidativ dhe për lidhjen e tyre me një rrezik më të ulët për sëmundje kardiovaskulare, tumore dhe diabet.”

Sa i përket kafeinës, ekspertja shpjegon se sasia është e krahasueshme me atë të një kafeje të gjatë, ndërsa volumi më i vogël kufizon ekspozimin e aparatit tretës, duke i bërë espresso-n dhe ristretto-n më të përshtatshme për stomakë dhe zorrë më të ndjeshme.

Dallimi kryesor mes espresso-s dhe ristretto-s qëndron te sasia e ujit dhe koha e ekstraktimit.

Për ristretto përdoren rreth 15 deri në 20 ml ujë, kundrejt 25 deri në 30 ml të një espresso-je, ndërsa koha e ekstraktimit është më e shkurtër, më pak se 20 sekonda.

Rezultati është një kafe më e përqendruar, më e plotë dhe më aromatike, por me më pak kafeinë, pavarësisht shijes më të fortë.

Macchiato, caffè latte dhe cappuccino
Sa i përket kafesë macchiato, caffè latte dhe cappuccino-s, Hyvernat nuk i konsideron në vetvete të dëmshme për shëndetin, por tërheq vëmendjen te tre faktorë.

“Gjithçka varet nga lloji i qumështit që përdoret, nga sa shpesh i konsumoni, herë pas here është në rregull, por jo çdo ditë, dhe mbi të gjitha nga profili juaj metabolik dhe hormonal”, shpjegon ajo.

“Personalisht, ua këshilloj shumë pak pacienteve të mia që vuajnë nga rezistenca ndaj insulinës, endometrioza, aknet hormonale ose sindroma e vezoreve policistike.”

Cila është zgjedhja më e keqe?
Kafeja e tretshme
Kur vjen puna te alternativat më pak të këshillueshme, Hyvernat drejton gishtin pa hezitim nga kafja e tretshme dhe ajo pa kafeinë.

“Kafja e tretshme i nënshtrohet një pjekjeje shumë intensive dhe për këtë arsye përmban më shumë akrilamid, një përbërës kimik potencialisht kancerogjen që formohet natyrshëm në ushqimet me niseshte, si patatet, buka, biskotat dhe vetë kafja, gjatë gatimit në temperatura të larta”, shpjegon ajo.

“Nga ana tjetër, ajo është më e varfër në polifenole dhe kështu humbasim një pjesë të mirë të përfitimeve të kafesë, duke ruajtur kryesisht efektet e saj stimuluese dhe potencialisht varësuese.”

Kafja pa kafeinë
Po decaf?

“Nëse përftohet me metodën Swiss Water, një proces 100 për qind natyral që nuk përdor substanca kimike, mund të jetë një alternativë e pranueshme”, thotë Hyvernat.

“Fatkeqësisht, në shumicën e rasteve industria përdor procese kimike që mund të lënë mbetje.”

“Kafetë e maskuara”
Ekspertja paralajmëron edhe për ato që i quan “kafe të maskuara”.

“Pije si pumpkin spice latte, tashmë e pandashme nga zinxhirët e mëdhenj të kafeneve, janë praktikisht pure glukoze të aromatizuara me ‘erëza të stinës’”, thotë ajo.

“Janë bomba sheqeri që rrisin me shpejtësi gliceminë dhe më pas, në mënyrë të pashmangshme, sjellin një rënie energjie në mes të paradites.”

Cilin qumësht duhet të zgjedhim?
Hyvernat nuk është adhuruese e kombinimit kafeinë plus laktozë.

“E këshilloj shumë pak”, thotë ajo. “Bëhet fjalë për dy molekula të rëndësishme që metabolizohen nga mëlçia dhe që së bashku mund ta lodhin organizmin.”

Megjithatë, nëse ajo pikë qumështi në kafe është një kënaqësi nga e cila nuk doni të hiqni dorë, ekspertja sugjeron të zgjidhni qumësht të plotë dhe cilësor, mundësisht biologjik dhe jo UHT, në vend të qumështit pjesërisht të skremuar.

Sa i përket alternativave bimore, edhe këtu këshillohet kujdes.

“Nuk janë gjithmonë një alternativë vërtet e shëndetshme, sepse disa prej tyre përmbajnë shumë sheqer të shtuar”, shpjegon Hyvernat.

“Versionet me bazë arrorësh, si qumështi i bajames, lajthisë ose kokosit, janë përgjithësisht më të preferueshme se ato me bazë drithërash, si qumështi i tërshërës, që është natyrshëm më i pasur me sheqerna.”

Si ta ëmbëlsojmë, nëse vërtet nuk bëjmë dot pa të?
Dhe vijmë te çështja kryesore: çfarë të bëjmë nëse nuk arrijmë ta pimë kafenë pa sheqer?

“Problemi i sheqerit në kafe është i dyfishtë: shkakton rritje të glicemisë dhe rrit nivelin e kortizolit”, thotë Hyvernat.

“Pacientët e mi që konsumojnë rregullisht kombinimin sheqer dhe kafe raportojnë shtim të urisë rreth orës 11 të paradites. Zgjedhja më e mirë mbetet gjithmonë ta pini kafenë pa e ëmbëlsuar, edhe kur bëhet fjalë për ëmbëltues natyralë si stevia apo mjalti.”

Megjithatë, ekspertja lë edhe një mundësi për ata që nuk heqin dot dorë.

“Nëse vërtet nuk mund ta pini pa e ëmbëlsuar, shoqërojeni kafenë me një burim fibrash, për shembull një lugë çaji psilium në një smoothie”, sugjeron ajo.

“Një alternativë tjetër është ta konsumoni pas një vakti të pasur me proteina, në mënyrë që të zbusni rritjen e glicemisë.”

Cila është ena më e mirë për ta pirë?
Porcelan ose qelq
Edhe ena ku e pimë kafenë ka rëndësi dhe, sipas Hyvernat, duhet të jetë një element që marrim në konsideratë edhe kur zgjedhim lokalin.

“Alternativat më të mira janë porcelani dhe qelqi, sepse të dyja janë kimikisht neutrale dhe nuk lënë asnjë shije të padëshiruar nga ena”, shpjegon ekspertja.

Sa i përket zgjedhjes mes porcelanit dhe qelqit, dallimi lidhet kryesisht me temperaturën.

Porcelani e ruan nxehtësinë më gjatë, megjithëse sot ekzistojnë edhe filxhanë prej qelqi borosilikat me dy shtresa, të aftë për të reduktuar ndjeshëm humbjen e temperaturës.

Jo, sipas saj, gotave njëpërdorimëshe prej plastike ose kartoni që përdoren zakonisht për take away, pasi në kontakt me lëngje shumë të nxehta mund të çlirojnë substanca të padëshiruara.

Po gota termike?
Nëse në vend që ta pimë kafenë në bar duam ta marrim me vete në zyrë dhe ta shijojmë atje me qetësi, një gotë termike e ripërdorshme prej çeliku inox cilësor është zgjedhja më praktike, e shëndetshme dhe e qëndrueshme.

“Dhe e theksoj, çelik inox me cilësi të lartë, sepse pijet acide si kafja mund të shkaktojnë migrimin e metaleve të rënda”, thotë Hyvernat.

“Personalisht, megjithatë, jam për ta pirë kafenë në bar, sepse është një ritual që shërben si një moment shkëputjeje nga përgjegjësitë e përditshme dhe bashkon përfitime neurokimike, psikologjike dhe sociale.”

“E kuptoj që nuk është gjithmonë e mundur të gjeni ato dhjetë minuta për veten, por ju këshilloj ta bëni sa herë që mundeni. Shëndeti juaj mendor do t’ju falënderojë.”