Çfarë mbetet vërtet nga njerëzit kur rrugët tona ndahen?
Marrëdhëniet mbarojnë. Punët ndryshojnë. Shkolla përfundon. Njerëzit largohen nga jeta jonë dhe, shpesh, ne nuk e dimë as çfarë kemi lënë pas tek ata.
Ruajmë gigabajt kujtime në telefon, fotografi, biseda, mesazhe zanore, por gjurma që lëmë te njerëzit nuk matet dot me asnjë arkiv digjital.
Kur një kapitull mbyllet, ajo që mbetet nuk është domosdoshmërisht ajo që u përpoqëm të ruanim. Janë shpesh gjërat e vogla që vazhdojnë të jetojnë te të tjerët pa dijeninë tonë.
Një fjali.
Një mënyrë të qeshuri.
Një këshillë e dhënë pa e menduar gjatë.
Një zakon që dikush e mori prej nesh.
Një vendim që nuk do ta kishte marrë po të mos na kishte njohur.
Telefoni si “makinë nostalgjie”
Sot është pothuajse e pamundur të ndahemi plotësisht nga kujtimet.
Massimo Cerulo, profesor i Sociologjisë në Universitetin Federico II të Napolit, e përshkruan smartphone-in si një lloj “makine nostalgjie”.
Edhe kur një marrëdhënie ka përfunduar dhe besojmë se kemi ecur përpara, telefoni vazhdon të ruajë dëshmitë e saj: fotografi, chat-e, mesazhe zanore, video.
Mjafton një kujtim automatik që shfaqet papritur në ekran dhe një person që mendonim se e kishim lënë pas rikthehet për disa sekonda në të tashmen.
Dikur kujtesa varej kryesisht nga ajo që arrinim të mbanim mend.
Sot kemi arkiva që nuk harrojnë.
Edhe objektet mbajnë njerëz brenda tyre
Kur një fazë e jetës mbyllet, shpesh ruajmë objekte që për të tjerët nuk kanë ndonjë vlerë të veçantë.
Një unazë.
Një libër.
Një orë.
Një letër.
Por për ne ato funksionojnë si porta drejt një kohe tjetër.
Cerulo e quan këtë “nostalgji ngushëlluese”: kujtimi nuk shërben vetëm për të na kthyer pas, por edhe për të marrë me vete diçka të mirë nga një person që nuk është më pjesë e së tashmes sonë.
Një mësim. Një ndjesi. Një mënyrë të menduari.
Paradoksi është i bukur: jetojmë në një shoqëri ku gjithçka duket sikur kalon shumë shpejt, por kemi më shumë mundësi se kurrë për të ruajtur gjurmët e asaj që ka ikur.
Disa njerëz na ndryshojnë pa e kuptuar
Ka marrëdhënie që nuk lënë pas thjesht kujtime.
Na ndryshojnë.
Shkrimtarja dhe studiuesja franceze Hélène Giannecchini beson se miqësia mund të ndryshojë rrënjësisht një jetë.
Ka njerëz që na hapin botë të tëra.
Na çojnë drejt vendimeve që vetëm nuk do t’i kishim marrë.
Na japin fjalë që më pas bëhen tonat.
Na ndryshojnë shijet, mënyrën si shohim një qytet, një libër, dashurinë apo veten.
Të duash dikë do të thotë, në njëfarë mënyre, të lejosh që diçka prej tij të kalojë te ti.
Dhe kjo gjë mund të mbetet shumë kohë pasi personi është larguar.
Edhe vendet mbajnë gjurmë
Ndonjëherë një rrugë, një kafene, një shtëpi apo një qytet vazhdon të na duket i lidhur me dikë edhe vite më vonë.
Jo sepse personi është aty.
Por sepse dikur ishte.
Giannecchini e përshkruan këtë si një lloj mbivendosjeje të ekzistencave: mund të kalojmë në të njëjtin vend ku dikush tjetër ka jetuar dhe, për një moment, të kemi ndjesinë se koha po paloset.
Por ka edhe një kufi të rëndësishëm.
Nuk mund të mbajmë gjithçka.
Harresa është po aq e nevojshme sa kujtesa.
Sepse nëse do të mbartnim gjatë gjithë jetës peshën e çdo njeriu, çdo historie dhe çdo përvoje, do të bëhej e pamundur të vazhdonim përpara.
Çfarë mbajnë mend nxënësit nga mësuesit?
Ndoshta një nga shembujt më të bukur të kësaj gjurme të pavetëdijshme është shkolla.
Një mësues mund të kalojë vite duke përgatitur leksione, duke korrigjuar detyra dhe duke shpjeguar koncepte.
Por pas shumë vitesh, ish nxënësit shpesh nuk kujtojnë informacionin.
Kujtojnë njeriun.
Marco Vacchetti, mësues me rreth 40 vite eksperiencë, thotë se ish nxënësit shpesh i tregojnë episode, batuta apo mënyra të tij të sjelljes që ai vetë i ka harruar plotësisht.
Për mësuesin mund të ketë qenë një moment banal.
Për një nxënës mund të ketë qenë momenti që mbeti.
Dhe këtu qëndron një nga ironitë e kujtesës: ne nuk kontrollojmë gjithmonë atë për të cilën do të kujtohemi.
Ndonjëherë njerëzit mbajnë mend pikërisht atë pjesë tonën që ne as nuk e dinim se po tregonim.
Të harrohesh nuk është domosdoshmërisht diçka e keqe
Ka edhe një ide tjetër interesante.
Dëshira për të mbetur përgjithmonë në kujtesën e dikujt nuk është gjithmonë e shëndetshme.
Një mësues, për shembull, nuk duhet të presë që nxënësit ta mbajnë gjithë jetën si figurë qendrore.
Ata duhet të largohen.
Ta kritikojnë.
Të mos kenë më nevojë për të.
Të ndërtojnë mendimet e veta.
Në këtë kuptim, edhe harresa mund të jetë shenjë se një marrëdhënie e ka përmbushur funksionin e saj.
Disa njerëz na ndihmojnë pikërisht që një ditë të mos kemi më nevojë për ta.
Përkthimi si mënyra më intime për të hyrë te një tjetër
Ekziston edhe një profesion ku distanca mes dy njerëzve pothuajse duhet të zhduket: përkthimi letrar.
Përkthyesja Gioia Guerzoni e përshkruan punën e saj si një lloj bashkëjetese me mendjen e autorit.
Kur përkthen një libër, nuk mjafton të kuptosh fjalët.
Duhet të hysh në ritmin e tjetrit.
Në mënyrën si mendon.
Në heshtjet e tij.
Në humor.
Në obsesionet e tij.
Në njëfarë mënyre, për muaj të tërë jeton brenda zërit të një personi tjetër.
Dhe pasi libri përfundon, disa fraza mbeten.
Jo më vetëm si fjali nga një tekst, por si pjesë e jetës së përkthyesit.
Kështu ndodh edhe jashtë letërsisë.
Me njerëzit që duam mjaftueshëm, kufiri mes asaj që ishte e tyre dhe asaj që tashmë është bërë pjesë e jona bëhet shumë i vështirë për t’u dalluar.
Në fund, çfarë marrim me vete?
Ndoshta jo objektet.
As fotografitë.
As mesazhet e ruajtura në cloud.
Por mënyrën si një person na mësoi të shihnim diçka.
Një fjali që vazhdojmë ta përdorim.
Një libër që lexuam sepse na e rekomandoi dikush.
Një vend ku shkojmë ende sepse dikur shkuam bashkë.
Një vendim që kemi marrë sepse dikush na dha kurajën për ta marrë.
Gioia Guerzoni e përmbledh shumë bukur: nga një shtëpi në tjetrën nuk është veçanërisht e lidhur me objektet. Ajo që vazhdon ta ndjekë janë miqtë, sepse miqtë mund të vijnë të të gjejnë kudo.
Dhe librat.
Por vetëm ata që të kanë mësuar diçka.
Ndoshta në fund është kaq e thjeshtë.
Njerëzit që kemi dashur nuk mbeten vetëm në kujtimet tona.
Mbeten pak edhe në mënyrën si jetojmë.
