Çfarë janë psikobiotikët, probiotikët që lidhin shëndetin e zorrëve me humorin

Prej disa vitesh, shkenca po e sheh zorrën jo vetëm si organ të tretjes, por si një nga qendrat më të rëndësishme të mirëqenies së përgjithshme.

Studime të shumta kanë treguar se ekziston një lidhje e fortë mes shëndetit të zorrëve, mikrobiomës dhe gjendjes mendore. Kjo është arsyeja pse probiotikët, mikroorganizmat e gjallë që gjenden në ushqime të fermentuara ose në suplemente, janë bërë gjithnjë e më të rëndësishëm jo vetëm për tretjen, por edhe për mënyrën se si trupi reagon ndaj stresit.

Megjithatë, pyetja mbetet: a mund të përmirësohet vërtet humori thjesht duke marrë probiotikë?

Përgjigjja është më komplekse.

Zorra dhe truri flasin me njëri-tjetrin

Lidhja mes zorrëve dhe humorit njihet si aksi zorrë-tru. Ky është një sistem komunikimi i vazhdueshëm mes aparatit tretës, sistemit nervor, hormoneve, sistemit imunitar dhe trurit.

“Zorra dhe humori janë të lidhura përmes të ashtuquajturit aks zorrë-tru”, shpjegon doktoresha Miriam Stengel, drejtuese në klinikën SRH në Sigmaringen.

Ky koncept nuk është krejtësisht i ri. Që në shekullin XIX, mjekët kishin vënë re se emocionet, si zemërimi apo ankthi, mund të ndikonin në stomak dhe në prodhimin e lëngjeve gastrike.

Por vetëm dekadat e fundit, sidomos nga vitet ’80 e këtej, kërkimi shkencor ka nisur të kuptojë më mirë se si substancat sinjalizuese të trurit dhe të zorrëve ndikojnë në njëra-tjetrën.

Në qendër të kësaj lidhjeje është mikrobioma intestinale, pra bashkësia e baktereve, viruseve, kërpudhave dhe mikroorganizmave të tjerë që jetojnë kryesisht në zorrën e trashë.

Mikrobioma ndihmon sistemin imunitar, mbron organizmin nga patogjenët, prodhon disa vitamina dhe substanca me efekt anti-inflamator, si edhe molekula sinjalizuese që mund të ndikojnë, në mënyrë të tërthortë, edhe në tru.

Çfarë janë psikobiotikët?

Psikobiotikë quhen disa shtame specifike probiotike që, përmes aksit zorrë-tru, mund të kenë ndikim në mirëqenien psikologjike.

Me fjalë të thjeshta, janë baktere të gjalla që, kur merren në sasi të përshtatshme dhe në formën e duhur, mund të ndërveprojnë me mikrobiotën intestinale dhe të ndikojnë në sistemin nervor.

Disa shtame, si Lactobacillus rhamnosus dhe Bifidobacterium longum, janë studiuar për lidhjen e tyre të mundshme me stresin, ankthin dhe humorin.

Sipas Stengel, disa kërkime sugjerojnë se probiotikë të caktuar mund të kenë ndikim pozitiv te gjendja emocionale, sidomos te persona me probleme specifike gastrointestinale, si sindroma e zorrës së irrituar.

Në disa raste, probiotikët me bifidobaktere janë lidhur me përmirësim të simptomave të ankthit te pacientë me zorrë të irrituar.

Por kjo nuk do të thotë se çdo probiotik ka efekt te humori dhe as se një kos i zakonshëm mund të zëvendësojë kujdesin mjekësor ose psikologjik.

Si mund të ndikojnë në humor?

Mekanizmat nuk janë ende plotësisht të qartë, por studiuesit mendojnë se psikobiotikët mund të ndikojnë në disa rrugë biologjike njëkohësisht.

Ata mund të ndihmojnë në uljen e disa proceseve inflamatore, të ndikojnë në aktivitetin e sistemit nervor dhe të marrin pjesë në rregullimin e hormoneve të stresit, si kortizoli.

Gjithashtu, mikrobioma lidhet me prodhimin dhe metabolizmin e disa neurotransmetuesve, si serotonina dhe dopamina, dy substanca që marrin pjesë në rregullimin e humorit, motivimit dhe ndjesisë së mirëqenies.

Megjithatë, efektet varen nga shtami bakterial, doza, kohëzgjatja e përdorimit dhe gjendja shëndetësore e personit.

Shumë nga studimet ekzistuese janë kryer në grupe specifike njerëzish ose në mostra të vogla, prandaj rezultatet nuk mund të përgjithësohen lehtë për të gjithë.

Si ndikon ushqimi te mikrobioma?

Për shëndetin e mikrobiomës, stili i jetesës është po aq i rëndësishëm sa suplementet.

Një dietë e larmishme, e pasur me fibra, perime, fruta, bishtajore dhe ushqime të fermentuara mund të ndihmojë në ruajtjen e një flore intestinale më të balancuar.

Ushqimet e fermentuara si kefiri, kosi me fermente të gjalla, lakra turshi, kimchi, miso, tempeh dhe kombucha janë ndër burimet më të njohura të mikroorganizmave të dobishëm.

Nga ana tjetër, ushqimet prebiotike nuk janë probiotikë, por shërbejnë si “ushqim” për bakteret e mira që ndodhen tashmë në zorrë.

Në këtë grup hyjnë hudhra, qepa, preshi, shpargu, tërshëra, bishtajoret, bananet pak të papjekura, rrënja e çikores dhe topinamburi.

Një qasje e mirë nuk është të mbështetesh te një produkt i vetëm, por të ndërtosh një mënyrë ushqyerjeje që e mbështet mikrobiomën çdo ditë.

A duhen marrë suplemente probiotike?

Jo domosdoshmërisht.

Për shumë njerëz, një dietë e ekuilibruar, me fibra dhe ushqime të fermentuara, mund të jetë një bazë shumë e mirë për shëndetin e zorrëve.

Suplementet probiotike mund të kenë kuptim në raste të caktuara, por duhet ditur se efekti i tyre nuk është universal. Nuk mjafton të marrësh “një probiotik çfarëdo”. Rëndësi ka shtami, doza dhe arsyeja pse po merret.

Për shembull, një probiotik që studiohet për zorrën e irrituar nuk ka domosdoshmërisht të njëjtin efekt për stresin, gjumin apo humorin.

Prandaj, nëse ka simptoma të vazhdueshme si ankth, humor i ulët, probleme me tretjen, fryrje të forta, diarre ose kapsllëk kronik, është më mirë të konsultohesh me mjekun përpara se të zgjedhësh një suplement.

Psikobiotikët nuk janë kurë për ankthin apo depresionin

Pjesa më e rëndësishme është kjo: psikobiotikët janë një fushë premtuese kërkimi, por ende në zhvillim.

Disa rezultate janë interesante, por shumë studime janë kryer në kafshë ose në grupe të vogla njerëzish. Efektet më të qarta shihen zakonisht me shtame dhe doza specifike, jo me konsum të rastësishëm të produkteve të fermentuara.

Për këtë arsye, psikobiotikët duhen parë si pjesë e një stili jetese të shëndetshëm, jo si trajtim i vetëm për çrregullime të humorit.

Nëse një person përjeton ankth të fortë, depresion, pagjumësi të vazhdueshme ose simptoma që ndikojnë jetën e përditshme, ndihma profesionale mbetet e domosdoshme.

Kujdesi për zorrët mund të jetë një pjesë e rëndësishme e kujdesit për veten, por nuk zëvendëson terapinë, mjekimin kur është i nevojshëm, gjumin, aktivitetin fizik dhe mbështetjen emocionale.

Në fund, ideja më e saktë nuk është se “probiotikët të bëjnë të lumtur”, por se një mikrobiomë më e shëndetshme mund të jetë një nga shumë faktorët që ndihmojnë trupin dhe mendjen të funksionojnë më mirë.