Çfarë është limerenca dhe pse nuk është thjesht dëshirë apo rënie në dashuri

Ditarët e adoleshencës sime janë plot me limerencë, edhe pse atëherë nuk e dija që ekzistonte një fjalë për ta përshkruar.

Po të mos më vinte pak turp, mund të ngrihesha tani, të merrja një nga ata fletoret e vjetra me kopertina të shëmtuara ku shkruaja ditët e gjimnazit, ta hapja rastësisht dhe ja ku do ta gjeja: limerenca në formën e saj më të pastër, e hedhur në letër me gjithë dramatizmin, naivitetin dhe mungesën totale të vetëdijes që vetëm adoleshenca di ta ketë.

Objekti i gjithë asaj vuajtjeje ishte ajo që sot vajza ime do ta quante “crush”. Ishim në vitet ’90, në një qytet provincial, unë në vitin e parë të gjimnazit, ai në të tretin, edhe pse kishte mbetur dy herë. U njohëm një të shtunë të ftohtë janari, mes grupeve alternative të kohës, aty ku përziheshin dark-ët, punk-ët dhe metall-ët, pa qenë asnjëri prej nesh tamam as dark, as punk, as metall.

Unë u fiksova. Ai më pak. Por as nuk më refuzoi plotësisht. Dhe kështu nisi një marrëdhënie pesëvjeçare me disa “on” dhe shumë “off”, kryesisht platonike, por nga ana ime e shoqëruar nga një obsesion që vinte me valë.

Ndonjëherë kishte qetësi. Mund të shijoje jetën, miqtë, ditët, diellin. Pastaj vinin tsunami të vegjël emocionalë që e shkatërronin gjithçka.

Nga vjen termi “limerencë”?

Termi “limerencë” u krijua në vitin 1979 nga psikologia Dorothy Tennov në librin e saj “Love and Limerence: The Experience of Being in Love”.

Megjithatë, vetëm vitet e fundit ky koncept ka nisur të rikthehet në vëmendje. Ndoshta sepse jetojmë në një kohë ku teknologjia, vetmia dhe gjuha terapeutike janë bërë pjesë e përditshmërisë sonë. Sot, rrjetet sociale e bëjnë më të lehtë se kurrë të qëndrosh pezull në mes të një raporti të paqartë: të kontrollosh nëse ai person është online, të shohësh stories, të analizosh çdo reagim, çdo heshtje, çdo vonesë në përgjigje.

Limerenca nuk është një diagnozë klinike dhe nuk njihet si çrregullim në DSM-5, manualin kryesor të referencës për shëndetin mendor. Më shumë se një patologji e mirëfilltë, ajo është një koncept përshkrues: një mënyrë për të emërtuar një gjendje emocionale shumë intensive.

Psikologu Orly Miller e përshkruan si “një gjendje të fortë psikologjike dëshire obsesive për një person tjetër”. Ajo shoqërohet me mendime ndërhyrëse, varësi emocionale dhe një nevojë të fuqishme që ndjenja të jetë e ndërsjellë.

Ndryshe nga tërheqja e zakonshme apo pëlqimi, limerenca mund të sjellë luhatje të forta emocionale dhe të ndërhyjë në jetën e përditshme.

Si ndihet limerenca?

Cikli i limerencës mund të ngjajë me një kompulsion.

Kontrollon telefonin vazhdimisht. Rikthen në mendje bisedat e vjetra. Idealizon një takim të shkurtër. I jep kuptim një fjale, një shikimi, një emoji. Fantazon takime të ardhshme. Ndërton skenarë ku gjithçka zgjidhet, ku më në fund personi tjetër kupton, afrohet, përgjigjet, zgjedh.

Por kjo nuk ndodh vetëm në mendje. Trupi përfshihet po aq shumë.

Sistemi nervor mund të kalojë nga eksitimi në panik, nga shpresa në ankth, nga euforia në rënie të menjëhershme humori. Kjo është arsyeja pse limerenca mund të ndihet si diçka më e madhe se thjesht “më pëlqen dikush”. Ajo mund të marrë formën e një varësie emocionale ndaj mundësisë së reciprocitetit.

Megjithatë, jo të gjithë ekspertët e shohin limerencën vetëm si diçka problematike.

Profesori Sam Shpall, i cili merret me filozofi morale në Universitetin e Sydney-t, kujton se vetë Dorothy Tennov nuk e konsideronte limerencën domosdoshmërisht të pashëndetshme. Sipas tij, ajo është një formë e veçantë e dëshirës njerëzore: transformuese, ndonjëherë destabilizuese, por jo gjithmonë e dëmshme.

Në fund të fundit, arti dhe letërsia janë plot me këtë lloj ndjenje: ekstaza dhe agonia e të dëshiruarit dikë që mund të të dojë, por mund edhe të mos të dojë kurrë.

Limerencë apo dashuri pasionante?

Limerenca shpesh ngjan me atë që studiuesit e quajnë “dashuri pasionante”, faza e parë dhe shumë intensive e një marrëdhënieje romantike.

Dashuria pasionante mund të jetë e fortë, e bukur, madje edhe e dobishme për krijimin e një lidhjeje të sigurt. Në fillim të një marrëdhënieje, është normale të mendosh shumë për personin tjetër, të ndjesh emocion të fortë, të duash praninë dhe vëmendjen e tij.

Por diferenca shfaqet kur ndjenja kthehet në obsesion dhe nis të prishë funksionimin e përditshëm.

Kur nuk punon dot si më parë, kur nuk fle, kur nuk mendon dot për asgjë tjetër, kur humb vetëvlerësimin, kur mirëqenia jote varet plotësisht nga një mesazh, një përgjigje apo një sinjal i paqartë, atëherë limerenca mund të bëhet problematike.

Në forma të moderuara, ajo mund të jetë e pafajshme, madje edhe krijuese. Mund të shkruash, të dëgjosh muzikë, të ndihesh më i gjallë, të njohësh pjesë të vetes që nuk i kishe parë më parë.

Por kur fantazia zëvendëson realitetin, limerenca mund të të largojë nga vetja.

Personi tjetër kthehet në një ekran ku projekton gjithçka që dëshiron: shpëtimin, dashurinë ideale, vlerën personale, ndjenjën se më në fund je parë dhe zgjedhur.

Dhe ndonjëherë nuk ke gjetur “shpirtin binjak”. Ke gjetur një vend ku ke vendosur të hedhësh të gjitha pjesët e tua të mohuara.

Kur bëhet e pashëndetshme?

Limerenca bëhet e pashëndetshme kur ndërhyn në punë, marrëdhënie, përqendrim, gjumë apo vetëvlerësim.

Nëse mendimet për personin tjetër dominojnë jetën, nëse përpiqesh t’i ndalosh por nuk ia del, nëse ndihesh në ankth të vazhdueshëm dhe cikli përsëritet pa kontroll, atëherë mund të jetë e nevojshme ndihma e një terapisti.

Terapia mund të ndihmojë për të rregulluar emocionet, për të njohur idealizimin dhe për të kuptuar plagët e lidhjes që ushqejnë këtë lloj obsesioni.

Shpesh, limerenca nuk flet vetëm për personin tjetër. Flet edhe për nevojën për t’u parë, për frikën nga braktisja, për boshllëqet që përpiqemi t’i mbushim përmes dikujt tjetër.

Limerenca nuk është stalking

Është e rëndësishme të thuhet qartë: limerenca nuk është e njëjta gjë me stalking dhe as me erotomaninë, një gjendje psikologjike ku një person është i bindur në mënyrë deluzionale se tjetri e do.

Në limerencë, zakonisht personi e di që ndjenjat mund të mos jenë të ndërsjella. Sjellje si kontrollimi i përsëritur i rrjeteve sociale vijnë më shumë nga ankthi sesa nga dëshira për kontroll, kërcënim apo keqdashje.

Por njohja e kësaj gjendjeje mund të jetë çliruese. Kur njeriu kupton: “Kjo që po përjetoj nuk është domosdoshmërisht dashuri, është limerencë”, fillon të rifitojë pak kthjelltësi.

Nuk zhduket menjëherë, por emërtimi i saj e bën më pak misterioze, më pak absolute, më pak të pathyeshme.

Ndoshta qëllimi nuk është ta fshijmë limerencën nga jeta jonë. Sidomos kur e kemi përjetuar në moshë të re, ajo mund të ketë qenë një përvojë formuese, e egër, e tepruar, por edhe thellësisht njerëzore.

Qëllimi është të mos konsumohemi prej saj.

Të dimë ta dallojmë intensitetin nga dashuria, fantazinë nga realiteti, dëshirën për t’u parë nga nevoja për të humbur veten te dikush tjetër.

Dhe ndoshta, shumë vite më vonë, të kthehemi te ato faqe ditari të shkruara keq, plot dhimbje, muzikë dhe dramë, e të buzëqeshim. Jo sepse ajo ndjenjë ishte e vogël, por sepse ne më në fund jemi bërë më të mëdhenj se ajo.