A shkojnë në terapi vetëm ata që janë “mjaftueshëm mirë” për të kërkuar ndihmë?

Kur përjetojmë një shqetësim të fortë psikologjik, dëshira për t’u ndier më mirë mund të bëhet aq e madhe sa të kapërcejë frikën, paragjykimet apo pengesat praktike dhe të na çojë drejt terapisë. Por jo të gjithë arrijnë në këtë pikë në të njëjtën mënyrë.

Psikoterapia nis shpesh nga një premisë e rëndësishme  Pasted text: shqetësimi që përjetojmë ka diçka për të na treguar edhe për veten tonë, edhe kur ai është një reagim krejt i kuptueshëm ndaj një ambienti të vështirë apo një situate jofunksionale.

Në pamje të parë mund të duket e vetëkuptueshme, por nuk është gjithmonë kështu.

Ndjenja se nuk duam të vuajmë më, përshtypja se diçka nuk po shkon siç duhet dhe dëshira për të kuptuar çfarë mund të ndryshojmë janë shpesh ato që i çojnë njerëzit në terapi.

Edhe një vetëdije fillestare se problemi nuk është gjithmonë dhe vetëm “faji i të tjerëve”, i fatit të keq apo i rrethanave, por se ka diçka që na prek personalisht dhe ku mund të kontribuojmë vetë për të dalë nga vështirësia, është shumë e rëndësishme në procesin terapeutik.

Vetëdija nuk është motori i vetëm i ndryshimit. Por është e vështirë të bësh një punë të vërtetë me veten vetëm për të kënaqur dikë tjetër, ndërkohë që vazhdon të besosh se problemet e tua janë të pazgjidhshme ose se janë vetëm pasojë e sjelljes së të tjerëve.

Kur problemi nuk duket si problem
Për disa njerëz, disa tipare të karakterit apo mënyra sjelljeje janë aq të vjetra dhe të qëndrueshme, sa perceptohen thjesht si pjesë e identitetit.

Nuk duken si diçka që duhet vënë në diskutim.

Në psikologji përdoret termi egosintonik për ato mendime, sjellje apo tipare që personi i përjeton si në harmoni me veten, edhe kur mund t’i shkaktojnë vuajtje atij ose njerëzve përreth.

Mund të jetë, për shembull, mënyra e të parit të vetes gjithmonë si viktimë e rrethanave, ku gjithçka që ndodh shpjegohet vetëm me atë që vjen “nga jashtë”.

Kjo mungesë vetëdijeje mund të mbështetet edhe nga mekanizma të ndryshëm mbrojtës, që e bëjnë më të vështirë kontaktin me vuajtjen reale.

Mund të shfaqet racionalizimi apo minimizimi:

“U detyrova.”

“Gabova sepse isha me nxitim.”

“Nuk ndodhi asgjë e rëndë.”

“Nuk kam frikë. Thjesht nuk do të shkoj në festë sepse të gjithë atje janë sipërfaqësorë.”

Ose mohimi i drejtpërdrejtë:

“Mund ta lë kur të dua.”

Ndonjëherë këtyre u shtohen edhe mekanizma ku personi e ka të vështirë të bashkojë pjesë të ndryshme të vetes dhe të shohë kontradiktat mes mënyrës si mendon, sillet dhe ndihet.

Pra, të mos e njohësh problemin mund të jetë vetë pjesë e problemit.

Por kjo nuk do të thotë se ndryshimi është i pamundur.

Madje ndodh që një person të mos kërkojë ndihmë sepse ka reflektuar thellë mbi veten, por thjesht sepse përjeton ankth, sulme paniku apo simptoma depresive dhe nuk e kupton pse.

Mund të mos jetë as i bindur se një psikolog mund ta ndihmojë.

Edhe nga një pikënisje e tillë mund të ndërtohet gradualisht një hapësirë besimi, ku personi fillon ta shohë dhe ta kuptojë veten ndryshe.

Pse jo të gjithë kërkojnë ndihmë?
Psikoanalisti Owen Renik shkruante rreth 20 vjet më parë se një pacient nuk ka nevojë të mbërrijë në terapi duke e ditur saktësisht se cilat janë simptomat e tij dhe çfarë duhet të ndryshojë.

Shpesh njeriu e di vetëm se nuk ndihet mirë dhe dëshiron të ndihet më mirë.

Në këto raste, një pjesë e rëndësishme e procesit është pikërisht të kuptohet së bashku se çfarë po ndodh, cilat janë vështirësitë reale dhe çfarë do të nënkuptonte përmirësimi.

Dhe ndonjëherë, vetëm procesi i qartësimit mund të sjellë një ndryshim të rëndësishëm.

Por mungesa e vetëdijes nuk është arsyeja e vetme pse dikush nuk kërkon ndihmë.

Instinktivisht mund të mendojmë se sa më e madhe të jetë vuajtja, aq më shumë personi do të kërkojë terapi.

Dhe shpesh ndodh kështu.

Kur dikush ndien se po afrohet në një pikë thyerjeje, dhimbja mund të bëhet më e fortë se frika nga stigma, ndryshimi apo diçka e panjohur. Edhe njerëzit përreth zakonisht mobilizohen për të kërkuar ndihmë.

Kur shqetësimi është më i lehtë, përkundrazi, mund të shtyhet vendimi.

Njeriu gjen mënyra për t’u përshtatur, kompensime apo strategji për të vazhduar përpara. Nëse gjendja është ende e tolerueshme, mund të zgjedhë të provojë ta menaxhojë vetë, duke shmangur edhe koston ekonomike dhe praktike të terapisë.

Por as kjo nuk funksionon gjithmonë sipas këtij modeli.

Në disa gjendje, vetë simptomat mund ta pengojnë personin të kërkojë ndihmë. Mund të ndodhë, për shembull, në depresion të rëndë, fobi sociale apo trauma komplekse.

Në raste të tjera, vetë niveli i shqetësimit mund të ndikojë në mënyrën si personi e percepton realitetin. Në faza maniake apo në psikozë, për shembull, mund të mungojë ajo që në psikologji quhet insight, pra aftësia për të kuptuar se diçka nuk po shkon.

Kështu, edhe në situata serioze mund të mungojë iniciativa për të kërkuar ndihmë.

Në këto raste bëhet veçanërisht e rëndësishme prania e njerëzve përreth, bashkëpunimi dhe një rrjet mbështetës që e ndihmon personin të marrë kujdesin që i nevojitet.

Kush shkon vërtet në terapi?
Ndonjëherë, në terapi përfundojnë pikërisht njerëzit që jetojnë pranë dikujt që nuk e sheh problemin e vet.

Është një përvojë jo e rrallë: një person mund të ketë sjellje jofunksionale për të cilat është pak i vetëdijshëm, ndërsa pasojat e tyre ndihen fort nga partneri, familja apo njerëzit e afërt.

Vështirësitë psikologjike të patrajtuara mund të kenë kosto të mëdha, jo vetëm për personin, por edhe për marrëdhëniet, shëndetin dhe jetën e njerëzve përreth.

Mund të krijohet ajo që mund ta quajmë një lloj “vuajtjeje e reflektuar”.

Për shembull, një person me varësi mund të mos e perceptojë plotësisht problemin e vet, ndërsa partneri apo familjari që jeton me pasojat e tij mund të përfundojë me ankth, simptoma psikologjike apo lodhje të thellë emocionale.

Për këtë të fundit, vuajtja është egodistonike: ndihet e huaj, e padrejtë, e dhimbshme dhe në konflikt me mënyrën si personi dëshiron të jetojë.

Pikërisht kjo e shtyn më shpesh të kërkojë një rrugëdalje dhe ndihmë profesionale.

Në disa raste, personi më empatik dhe më i përshtatur në një marrëdhënie mund të përfundojë duke u kthyer në “amortizatorin” e vuajtjes së tjetrit, duke mbajtur mbi vete pasoja që nuk burojnë vetëm prej tij.

Vetëdija është pikënisje, jo kusht për të merituar ndihmë
Në fund, nuk ekziston një vijë e qartë që ndan njerëzit që kërkojnë ndihmë nga ata që nuk arrijnë ta kuptojnë plotësisht vuajtjen e tyre apo nga ata që përthithin vuajtjen e njerëzve përreth.

Dhe qëllimi nuk është që të gjithë të shkojnë patjetër në terapi.

Qëllimi është të kuptojmë më mirë mënyrat e ndryshme në të cilat shfaqet vuajtja njerëzore dhe arsyet pse ndonjëherë është kaq e vështirë të kërkojmë ndihmë.

Në mënyrë që, kur të vijë momenti kur dikujt i nevojitet ajo ndihmë, dera të jetë e hapur, e aksesueshme dhe pa stigmë.

Sidomos për ata që vuajnë më shumë dhe, pikërisht për këtë arsye, mund ta kenë më të vështirë ta kërkojnë.