7 arsye për ta shtuar borzilokun më shpesh në pjatë

Borziloku është një nga ato bimë aromatike që i lidhim menjëherë me verën, domatet e freskëta dhe kuzhinën mesdhetare. Por nuk ka pse të mbetet vetëm një shije sezonale. Mund të përdoret gjatë gjithë vitit, i freskët, i tharë apo i ngrirë, dhe përveç aromës karakteristike sjell në pjatë edhe vitamina, minerale dhe përbërës antioksidues.

Është një element themelor i kuzhinës italiane, por përdoret gjerësisht edhe në recetat tajlandeze, vietnameze, indoneziane dhe indiane. Nga sallata Caprese dhe pestoja gjenoveze te supa pho dhe kerri i gjelbër, borziloku arrin t’i japë identitet edhe pjatës më të thjeshtë. 

Duhet thënë, megjithatë, se zakonisht e konsumojmë në sasi të vogla. Prandaj, edhe pse është ushqyes, disa nga përfitimet e studiuara lidhen me ekstrakte të përqendruara ose me borzilokun e shenjtë, të njohur si tulsi, dhe jo domosdoshmërisht me disa gjethe të hedhura mbi picë.

Çfarë përmban borziloku?
Borziloku, me emrin shkencor Ocimum basilicum, e ka origjinën në Azinë tropikale dhe kultivohet gjerësisht në pellgun e Mesdheut. I përket familjes së menteve, ndërsa aroma e tij karakteristike vjen nga përbërës natyrorë si linalooli, estragoli dhe eugenoli.

Ekzistojnë shumë varietete: borziloku napolitan me gjethe të rrudhura, ai tajlandez me kërcell vjollcë, si edhe varietete me aromë kanelle.

Është natyrshëm i varfër në kalori dhe përbëhet kryesisht nga ujë. Përmban minerale si bakër, kalium, magnez, kalcium, hekur dhe fosfor, por edhe vitamina K, A, C dhe E, folate dhe acid pantotenik.

Në përbërjen e tij gjenden gjithashtu antioksidantë si kuercetina dhe apigenina, si edhe karotenoide, përfshirë beta-karotenin, luteinën dhe zeaksantinën. Dy të fundit luajnë rol në mirëmbajtjen e shëndetit të syve. 

Mund të kontribuojë me vitamina dhe minerale
Edhe pse disa gjethe nuk sigurojnë sasi të mëdha lëndësh ushqyese, borziloku mbetet një mënyrë e thjeshtë për ta pasuruar ushqimin me përbërës bimorë të dobishëm.

Sa më bujarë të jemi me gjethet e freskëta, aq më shumë rritet edhe kontributi ushqyes. Megjithatë, nuk duhet trajtuar si zëvendësues i perimeve, frutave apo burimeve të tjera kryesore të vitaminave dhe mineraleve.

Mund të mbështesë reagimin e trupit ndaj stresit
Borziloku i shenjtë, i njohur si tulsi, përdoret prej kohësh në mjekësinë ayurvedike dhe shpesh përshkruhet si adaptogjen, në mënyrë të ngjashme me ashwagandhën.

Studimet kanë shqyrtuar mundësinë që ai të ndihmojë në menaxhimin e stresit, ankthit dhe humorit. Në një studim të vogël klinik, persona me depresion të rëndë morën për katër javë shurup me borzilok të ëmbël ose placebo, krahas trajtimit standard me antidepresantë. Grupi që mori preparatin me borzilok pati përmirësime më të mëdha në vlerësimet për ankthin dhe depresionin.

Rezultatet janë ende paraprake. Për më tepër, studimi përdori një preparat të përqendruar, ndaj nuk mund të thuhet se disa gjethe borziloku në ushqim japin të njëjtin efekt.  

Është i pasur me përbërës antioksidues
Borziloku përmban substanca që mund të ndihmojnë organizmin të përballet me stresin oksidativ, proces që lidhet me plakjen qelizore dhe me zhvillimin e disa sëmundjeve kronike.

Luteina dhe zeaksantina, dy nga karotenoidet e tij, janë veçanërisht të rëndësishme për sytë.

Kjo nuk do të thotë se konsumimi i borzilokut parandalon sëmundje si katarakti apo artriti reumatoid. Për momentin, provat shkencore nuk janë të mjaftueshme për pretendime të tilla. Ai duhet parë si pjesë e një ushqyerjeje të larmishme, jo si një kurë.

Mund të ketë përfitime për sistemin kardiovaskular
Disa kërkime paraprake kanë treguar se peptide të nxjerra nga borziloku i shenjtë mund të ndikojnë në uljen e tensionit arterial te kafshët laboratorike.

Megjithatë, ky efekt nuk është konfirmuar te njerëzit. Nuk ka prova bindëse se konsumimi i borzilokut të zakonshëm në gatim ul tensionin e gjakut.

Përfitimi më realist vjen nga mënyra si përdoret në kuzhinë: borziloku mund të shtojë aromë dhe shije, duke na ndihmuar ndonjëherë të përdorim më pak kripë apo salca të rënda.

Përbërësit e tij kanë treguar aktivitet antimikrobik
Studimet laboratorike kanë zbuluar se disa përbërës të vajit esencial të borzilokut mund të kenë aktivitet antimikrobik.

Kjo ka rritur interesin edhe për përdorimin e tij në kujdesin e lëkurës dhe flokëve. Por deri tani ka pak prova klinike që tregojnë se konsumimi i borzilokut mund të trajtojë aknet, zbokthin apo rënien e flokëve.

Po ashtu, vaji esencial nuk është i njëjtë me gjethet që përdorim në gatim. Është shumë më i përqendruar dhe nuk duhet konsumuar apo aplikuar pa udhëzimin e një profesionisti.

Është burim i vitaminës K
Vitamina K është e rëndësishme për koagulimin normal të gjakut dhe për shëndetin e kockave.

Borziloku i freskët e përmban këtë vitaminë, por sasia që marrim varet natyrshëm nga porcia. Dy ose tri gjethe dekorative nuk japin të njëjtin kontribut si një sasi më e madhe e përdorur në sallatë, pesto apo salcë.

Mund të mbështesë tretjen
Tradicionalisht, borziloku është përdorur për të lehtësuar disa shqetësime të tretjes.

Studiuesit kanë analizuar edhe efektin e ekstrakteve të tij mbi indet intestinale të kafshëve në laborator. Megjithatë, provat që një porcion i zakonshëm borziloku ul fryrjen apo përmirëson tretjen te njerëzit mbeten të kufizuara.  Pasted text

A është i sigurt për të gjithë?
Për shumicën e njerëzve, borziloku është plotësisht i sigurt kur konsumohet në sasitë që përdoren zakonisht në gatim.

Situata ndryshon me ekstraktet e përqendruara, suplementet dhe vajrat esenciale.

Gratë shtatzëna ose që ushqejnë me gji duhet të shmangin sasitë mjekësore dhe preparatet e përqendruara, përveç rasteve kur këshillohen nga mjeku, sepse siguria e tyre nuk është përcaktuar plotësisht.

Edhe personat që marrin warfarin ose antikoagulantë të tjerë antagonistë të vitaminës K duhet të kenë parasysh përmbajtjen e vitaminës K në borzilok. Zakonisht rëndësi ka që marrja e kësaj vitamine të jetë e qëndrueshme, jo që ushqimet që e përmbajnë të hiqen plotësisht.  

Si ta ruani borzilokun gjatë gjithë vitit?
Borziloku është zakonisht në sezon nga pranvera deri në fillim të vjeshtës, por sot gjendet i freskët në supermarkete pothuajse gjatë gjithë vitit. Mund të përdoret gjithashtu i tharë ose i ngrirë.

Një mënyrë e thjeshtë për ta ruajtur është t’i lani dhe t’i thani plotësisht gjethet, t’i ndani në një tavë për kuba akulli dhe t’i mbuloni me vaj ulliri. Më pas, vendosini menjëherë në ngrirje.

Pasi të ngrijnë, kubat mund të transferohen në një enë të përshtatshme dhe të përdoren drejtpërdrejt në supa, salca apo gatime të ngrohta.

Bimët e freskëta nuk duhet të ruhen në vaj në temperaturën e dhomës. 

9 mënyra për të konsumuar më shumë borzilok
Shtojeni te drithërat. Përzieni oriz kaf, elb, speltë, quinoa ose mel me borzilok të freskët, pak vaj ulliri, fara luledielli apo susami dhe pak parmixhano.

Përdoreni te supat dhe bishtajoret. Shkon shumë mirë me minestrone, supë me kungull, patate të ëmbla ose kungulleshka, por edhe me qiqra, thjerrëza, bizele dhe fasule.

Provojeni në smoothie. Disa gjethe mund t’i japin një freski të papritur smoothie-t me banane dhe qumësht bajamesh ose pjeprit të përzier me qumësht kokosi.

Shtojeni në ëmbëlsira. Borziloku mund të shkojë çuditërisht mirë me mousse çokollate, puding chia, luleshtrydhe, matcha dhe kos grek.

Përdoreni me peshk të konservuar. Pak borzilok i tharë i jep sardeleve një aromë mesdhetare.

Kombinojeni me salmon. Borziloku i tharë krijon kontrast të freskët me shijen e pasur të salmonit të pjekur ose të skarës.

Përgatisni një salcë të shpejtë. Përzieni në blender vaj ulliri, bajame të pjekura, hudhër dhe borzilok. Mund ta përdorni mbi mish pule apo gjeldeti.

Shtojeni në mëngjes. Borziloku i freskët ose i tharë shkon me bukë të thekur me avokado, vezë të rrahura, omëletë dhe tofu të skuqur në tigan.

Përfundoni perimet e pjekura me të. Kungulli, lulelakra dhe patatet e ëmbla marrin më shumë freski me disa gjethe borziloku të shtuara pak përpara servirjes.  

Borziloku nuk është një ushqim magjik dhe nuk zëvendëson trajtimet mjekësore. Por është një mënyrë e thjeshtë, aromatike dhe elegante për t’u dhënë pjatave më shumë shije dhe përbërës bimorë të dobishëm.