Në kulturën islamike, gjeometria ndodhet kudo. Mund ta gjesh tek xhamitë, medresetë, pallatet dhe në shtëpitë private. Kjo traditë ka filluar në shekullin e XVIII-të të erës sonë, gjatë historisë së hershme të Islamit, kur artizanët huazuan motivet që kishin ekzistuar më parë në kulturën romake dhe atë persiane, duke i zhvilluar ato më tej në forma të reja të shprehjes pamore.

Kjo periudhë e historisë ishte një epokë e artë e kulturës islamike, gjatë të cilës shumë arritje të civilizimeve të mëparshme u ruajtën dhe u zhvilluan më tej, duke rezultuar në përparime thelbësore në studimin e shkencës dhe të matematikës.

Si shoqëruese të saj ishte një përdorim gjithnjë edhe më i sofistikuar i abstraksionit dhe i gjeometrisë komplekse në artin islamik, nga motivet e ndërlikuara të luteve, për zbukurimin e tapetëve dhe tekstileve, tek modelet e pllakave të cilat dukeshin sikur përsëriteshin në pafundësi, duke frymëzuar magjepsje dhe zhytje në rendin e së përjetshmes.

Pavarësisht kompleksitetit të jashtëzakonshëm të këtyre dizajneve, ato mund të krijohen thjesht me një kompas për të vizatuar rrathët, si edhe një vizore për të vizatuar linja brenda tyre. Dhe nga këto mjete të thjeshta rrodhi shumëfishimi kaleidoskopik i modeleve.

Por si funksionon diçka e tillë në praktikë?

Çdo gjë fillon me një rreth. Vendimi i parë kryesor është se si do ta ndash atë. Shumica e modeleve e ndajnë rrethin në katër, pesë ose në gjashtë seksione të barabarta. Dhe çdo ndarje i jep jetë modeleve të tjera dalluese. Ka një rrugë të lehtë për të përcaktuar nëse çdo model bazohet mbi një simetri katërkëndore, pesëkëndore, ose gjashtëkëndore. Shumica përmbajnë yje të rrethuar nga forma petale.

Numërimi i numrit të rrezeve nga qendra e burimit të dritës, ose numrin e petaleve rreth tij, na tregon se në cilën kategori bën pjesë ajo. Një yll me gjashtë rreze, ose të rrethuar nga gjashtë petale, i përket kategorisë gjashtëkëndore. Ndërsa, ajo me tetë petale, është pjesë e kategorisë katërkëndore, dhe kështu me radhë.

Në këto dizajne ka edhe një përbërës tjetër sekret: një rrjetë koordinatash që fshihet poshtë dizajnit kryesor. E padukshme, por thelbësore për çdo model, kjo rrjetë koordinatash ndihmon në përcaktimin e shkallës së kompozimit përpara fillimit të punës, ajo siguron që modeli të mbetet i saktë, dhe lehtëson shpikjen e modeleve të reja të pabesueshme.

Le të shikojmë një shembull, se si vijnë këto elementë të gjithë bashkë. Do të fillojmë me një rreth brenda një katrori dhe do ta ndajmë atë në tetë pjesë të barabarta. Më pas, ne mund të vizatojmë një çift linjash që kryqëzohen, duke u mbivendosur me njëra-tjetrën. Këto linja quhen linja ndërtimi, dhe duke zgjedhur një grup nga segmentet e tyre, ne mund të formojmë bazat e modeleve tona përsëritëse. Shumë dizajne të ndryshme janë të mundshme nga të njëjtat linja të ndërtimit, thjesht duke zgjedhur segmente të ndryshme.

Dhe modeli i plotë, së fundi, del kur ne krijojmë një rrjetë koordinatash me shumë përsëritje të kësaj pllake të vetme në një proces të quajtur mozaik. Duke zgjedhur një grup linjash të ndryshme ndërtimi, ne mund të kemi krijuar këtë model, ose atë tjetrin. Mundësitë këtu janë vizualisht të pafundme.

Ne mund të ndjekim të njëjtat hapa për të krijuar modelet gjashtëkëndore, duke vizatuar linja ndërtimi mbi një rreth të ndarë në gjashtë pjesë, dhe më pas ta vendosim atë në një mozaik, dhe atëherë do të kemi diçka të tillë. Këtu kemi edhe një model tjetër gjashtëkëndor që është shfaqur gjatë këtyre shekujve dhe në të gjithë botën islamike, duke përfshirë Marrakeshin, Agrën, Konyan, dhe në Alhambra. Modelet katërkëndore futen në një rrjet koordinatash, dhe një model gjashtëkëndor në një rrjet gjashtëkëndor. Modelet katërkëndore futen në një rrjetë katrore dhe modelet gjashtëkëndore në një rrjetë gjashtëkëndore.

Megjithatë, modelet pesëkëndore janë më sfidueset për t’u vendosur në mozaik sepse pesëkëndëshat nuk e mbushin plotësisht një sipërfaqe, kështu që, në vend të krijimit të një modeli në një pesëkëndësh, duhen shtuar forma të tjera për të bërë diçka që mund të përsëritet, dhe që do të rezultojë në modele të cilat mund të duken padallueshmërisht komplekse, por që ende mbeten relativisht të thjeshta për t’u krijuar.

Gjithashtu, mozaiku nuk kufizohet vetëm tek format e thjeshta gjeometrike, siç tregon puna e M. C. Escher-it. Dhe ndërsa tradita islamike e dizajneve gjeometrike nuk ka tendencë të fusë në punë elemente të tillë si peshq dhe fytyra, ndonjëherë ajo përdor forma të shumëfishta për të punuar mbi modele komplekse.

Kjo traditë më shumë se 1,000 vjeçare ka përdorur gjeometrinë bazike për të prodhuar punë të ndërlikuara, dekorative dhe të këndshme për syrin. Dhe këta mjeshtra kanë provuar se sa shumë është e mundur të arrihet me pak intuicion artistik, krijimtari, përkushtim dhe me një kompas dhe vizore të madhe.

Burimi: https://www.youtube.com/watch?v=pg1NpMmPv48